ÇOKLU ZEKA KURAMI

KONU BAŞLIKLARI

1) Zekâ

1) Çoklu zekâ kuramı

3) Çoklu zekâ kuramının temel özellikleri

4) çoklu zekâ kuramı’nın avantajları dezavantajları

5) çoklu zekâ kuramı’nın dezavantajları

            6) ÇOKLU ZEKÂ KURAMININ FEN EĞİTİMİNE GETİRDİKLERİ, UYGULANABİLİRLİĞİ VE KULLANIŞLILIĞI

7) SONUÇ

1.) Zekâ 

            Zekâ, zihinsel becerilerin tümü olarak tanımlanabilir. Yani, kişinin öğrenmiş olduğu her şey ve şimdiki öğrenme yeteneği, bu tanıma girmektedir. Howard Gardner[1]’a göre zekâ, problem çözme kapasitesi ya da değerli bir ya da birden çok kültürel yapı ürününe şekil vermektir.

            Gardner, bireylerin gösterdiği her özelliğin zekâ olmayacağını, zekâ olabilmesi için:

          I.      Bir dizi sembole sahip olması

       II.      Kültürel yapıda değerli olması

     III.      Aracılığıyla mal ve hizmet üretebilmesi

    IV.      İçinde problem çözülebilmesi gerektiğini vurgulamıştır.

            Öğretmenlik mesleğini icra ederken, öğrencilerimizle yapacağımız tüm faaliyetler, zekâ ile yakından ilgilidir. Çünkü eğitim zihinsel bir süreçtir. Bu süreçte her bireyin aynı düşünüş tarzına sahip olmadıkları ve eğitimin bu farklılıkları ciddiye alması gerektiği düşünülecek olursa, eğitimde çoklu zekâ kuramının önemi ortaya çıkar.

 GELENEKSEL ZEKÂ KAVRAMI

“Geleneksel “zekâ” kavramı çocuklara sunabileceklerimizin sınırlarını daraltmıştır. Okullar zekâ göstergesi olarak sözel ve matematik yetenekler üzerinde yoğunlaşmıştır.

Oysa psikologlar eğitim araştırmacıları yetenek ve zekânın, insanın pek çok özelliğini ve etkinliğini içine alan bir kavram olduğu konusunda inandırıcı kanıtlar ileri sürmektedirler. Her bireyin çeşitli yetenekleri ve bir zekâ kapasitesi vardır.

Öğretmenlerin görevi her öğrencinin kendine özgü güçlü yanlarını, daha az gelişmiş becerilerini güçlendirmek için kullanmalarına yardım etmek olmalıdır.” Sadece tek yönü desteklenen bir öğrenciden yeterli verimi alamayacağımız ortadadır. Dersi”öğretmenin veya ailenin isteği üzerine” alması da kaçınılmazdır. Öğrencinin tek hedefi iyi not almak veya görevini yerine getirmektir. Oysa tercih edilen, öğrencinin derslere rağmen değil; dersler için okula gelmesini sağlamaktır.

2.) Çoklu zekâ kuramı

            Howard  Gardner’ın 1983 yılında Frames of Mind: The theory of multiple intelligences (Düşünüş Biçimi: Çok boyutlu zekâ kuramı) adlı eserinde ortaya koyduğu Çok Boyutlu Zekâ Kuramı, zekânın toplumlar ve eğitim üzerinde yıllardır sürüp giden etkisini yani sadece dil ve matematik zekâsını hesaba katan klasik zekâ testi ve zekâ tanımlamasını tarihe karıştırmıştır. Gardner, zekânın iki değil yedi yönlü olduğunu savunmuştur. Böylece sadece dilde ve matematikte başarılı olanların değil, müzikte sporda dansta, iletişimde, doğada, resimde kendini gösterenlerin ve kendini iyi tanıyanların da zeki olduğunu ortaya çıkarmıştır.

            Çoklu zekâ kuramının amacı, eğitimde bireylerin neler yapabildiğinden çok neler yapabileceğinin düşünülmesidir. Günümüzde eğitim ve psikoloji alanındaki gelişmelerle klasik testlerin çocukların  değerlendirilmesinde yeterli olamayacağı, onların potansiyel yeteneklerinin de ortaya çıkarılması gerektiği görüşü vardır. Eğitimin tüm bireylere en etkili şekilde hizmet edebilmesi için, zekânın farklı boyutları ele alınmalı, farklı zekâ bileşenlerine göre öğrencilere uygun faaliyetler yaptırılmalıdır.

            Çok boyutlu zekâ her bilim alanında öğrencilerin öğrenmelerini artıran bir öğretim süreci olarak algılanmaktadır. Gardner’ın çok boyutlu zekâ kuramında yer alan zekâ türleri aşağıda verilmiştir:

a)         Sözel-Dilbilimsel Zekâ: Değişik kültürlerde yaşayan insan dil kullanma becerisine sahiptir. Dil zekâsı, iletişim aracı olarak dili etkili kullanma kapasitesini ifade etmektedir. Bu kapasite sözel (hikaye anlatma, konuşmacı, politikacı gibi) ya da yazım yeteneği (şair, oyun yazarı, editör gibi) şeklinde ortaya çıkabilir.

       Sözel-dil zekâsı kuvvetli olan bir öğrenci;
Normal öğrencilerden daha iyi yazar.
Uzun hikayeler ve fıkralar anlatır.
İsimler, yerler ve tarihler hakkında iyi bir hafızaya sahiptir.
Yaşına göre iyi bir kelime haznesine sahiptir.
Başkalarıyla yüksek düzeyde sözel iletişime girer.
Tekerlemeleri ve kelime oyunlarını çok sever.
Kitap okumayı çok sever.
Öğrendiği yeni kelimeleri anlamlarına uygun olarak konuşma veya yazı dilinde kullanır.
Dinleyerek öğrenmeyi sever.

Bu zekâ türünü geliştirmek için neler yapılabilir?

·            Hoşlandığınız bir hikâyeyi okuyun ve hikâyenin sonunu kendiniz tamamlayın.

·            Başkalarının fikirlerini dinleyin ve onlarla bir tartışmaya girin

·            Her gün yeni ve ilginç bir kelimenin anlamını öğrenin ve onu kullanmaya çalışın.

·            Sizi en çok ilgilendiren ve heyecan uyandıran bir konuda, bir söylev verin

·            Bir dergiyi takip edin, ya da günlük olaylarla ilgili izlenimlerinizi bir günlüğe kaydedin.

b)         Mantıksal-Matematiksel Zekâ: Bireyin mantıksal düşünme, sayıları etkili kullanma, problemlere bilimsel çözümler üretme ve kavramlar arasındaki ilişki ya da örüntüleri ayırt etme, sınıflama, genelleme yapma, matematiksel bir formülle ifade etme, hesaplama, hipotez test etme, benzetmeler yapma gibi davranışlarını kapsar. Matematikçi, muhasebeci, istatistikçi ve bilgisayar programcıları bu zekâsı güçlü bireylere örnek olabilir.

 Mantıksal-matematiksel zekâsı kuvvetli olan bir öğrenci;
Olayların işleyişi hakkında çok soru sorar.
Matematik dersini çok sever.
Mantıksal bulmacaları çözmeyi ve satranç gibi stratejik oyunları oynamayı çok sever.
Matematiksel hesaplama oyunlarını oynamayı çok sever.
Bilgisayar oyunlarını ilginç bulur.
Yaşıtlarına kıyasla soyut düşünebilme veya sebep-sonuç ilişkisi kurabilme kabiliyetleri çok iyi gelişmiştir.
Makinelerin nasıl çalıştığına dair çok soru sorar.

 

Bu zekâ türünü geliştirmek için neler yapılabilir?

·            İki nesneyi kıyaslama ve karşılaştırma yoluyla çözümsel düşünme egzersizleri yapın.

·            Genelde saçma olduğu düşünülen bir konuda gerekçeleri ile ikna edici bir açıklama yapın.

·            Bilimsel yöntem kullanımını gerektiren bir projede yer alın.

·            Hobinizin 4 ana noktasını belirleyin ve bu ana noktaların her biri altında 4 alt başlık ve alt başlıkların her birinin altında da 4 alt nokta daha oluşturun.

c)          Görsel-Uzaysal Zekâ: Uzamsal zekâdaki yeteneğimiz üç boyutlu bir nesnenin şekil ve görüntüsünü ne kadar hayal edebildiğimizle ilgilidir. Burada, nesneyi görmeden zihinde canlandırma ve ayrıntıları görebilme söz konusudur. Uzamsal zekâ görsel düşünme ve şekil\uzay özelliklerini şekil ve grafiklerle ifade etme, çizme, boyama ve şekil verme gibi davranışları kapsar. Avcı, izci, rehber, mimar, dekoratör, ressam ve tasarımcılar bu zekâsı güçlü bireylere örnek olarak düşünülebilir.

Görsel-uzaysal zekâsı kuvvetli olan bir öğrenci;
Renklere karşı çok hassas ve duyarlıdır.
Haritaları, çizelgeleri, diyagramları veya tabloları yazılı materyallerden daha kolay okur.
Sanat içerikli etkinlikleri sever.
Yaşına göre yüksek düzeyde beceri gerektiren figürleri ve resimleri çizer.
Filmleri, slâytları ve benzeri diğer görsel sunuları izlemeyi sever.
Okurken, kelimelere oranla resimlerden veya tablolardan daha çok öğrenir.

 

Bu zekâ türünü geliştirmek için neler yapılabilir?

·            Fikirlerinizi geliştirmek için estetik araçlarla çalışın.(Boya, keçeli kalem, renkli kalemler…)

·            Bilerek düş kurun.

·            Hayal gücünüzü artıracak çalışmalar yapın.

·            Fikir ve düşüncelerinizi başkalarına anlatmak için de; maket, grafik ya da bir poster yapımı gibi çeşitli tasarım becerilerini kullanın.

d)         Müzikal-Ritmik Zekâ: Bu zekâ, duyguların aktarımında müziği bir araç olarak kullanan insanların sahip olduğu müzikal güce işaret eder. Bu bireylerde ritim, melodi, perde duyarlılığı vardır. Enstrüman çalma, söylenen şarkının benzerini bulma gibi yetenekleri kapsar. Bu zekâları güçlü bireyler genellikle müzisyenlik, koro solistliği, orkestra şefliği gibi işlerle uğraşırlar.

 Müziksel-ritmik zekâsı kuvvetli olan bir öğrenci;
Şarkıların melodilerini çok iyi hatırlar.
Bir müzik aletini çalar ya da çalmayı ister.
Müzik dersini çok sever.
Konuşurken veya hareket ederken elleri ve ayakları ile ritim tutar.
Ders çalışırken farkında olmadan masaya vurarak ritim tutar.
Çevresindeki seslere karşı aşırı duyarlı ve hassastır.
Ders çalışırken veya bir şey öğrenirken müzik dinlemekten çok hoşlanır.

 

Bu zekâ türünü geliştirmek için neler yapılabilir?

·            Ruh halinizi düzeltecek farklı türlerde müzik dinleyin.

·            Duygularınızı anlatmak için duşta bile şarkı söyleyin. Güncel bir melodi kullanın ve ailenizle ilgili basit bir şarkı besteleyin.

·            Doğadan farklı sesler içeren kasetler çalın.

·            Kendinize doğanın örüntüsünden ve ritminden ne öğrenebileceğinizi sorun.

e)         Bedensel-Duyudevinimsel (Kinestatik) Zekâ: Bireyin vücudunu ve hareketlerini kullanım biçimini ifade eder. Bedensel zekâsı yüksek bireyler sportif hareketleri, düzenli-ritmik oyunları kolayca uygulayabilirler. Bu bireylerde koordinasyon, denge, hız, el becerisi ve esneklik dikkat çekicidir. Balerinler, aktörler, sporcular, pandomim sanatçıları, cerrahlar, teknisyenler, heykeltıraşlar bunlara örnek gösterilebilir.

 Bedensel-kinestik zekâsı kuvvetli olan bir öğrenci;
Birden fazla sportif faaliyetlerde başarılıdır.
Bir yerde uzun süre kaldığında hareket etmeye, kımıldamaya veya ritim tutmaya başlar.
Başkalarının jestlerini, mimiklerini ve yüz ifadelerini kolaylıkla taklit eder.
El becerileri gerektiren etkinliklerde çok başarılıdır
Bir şeyi parçalarına ayırmayı ve tekrar birleştirmeyi çok sever.
Bir şeyi en iyi yaparak ve yaşayarak öğrenir.

Bu zekâ türünü geliştirmek için neler yapılabilir?

·            Dramatik bir oyunda görev alın.

·            Güncel olayları ya da modern buluşları inceleyerek mimiklerle anlatın.

·            Fiziksel etkinlik ve fazla hareket gerektiren, yarışma olmayan bir oyun oynayın.

f)           Sosyal-Bireylerarası Zekâ: Bu zekâ kapsamında insanlarla iletişim kurma, onları anlama ve davranışlarını yorumlama yetenekleri bulunmaktadır. Bu yeteneğimiz sayesinde sosyallaeşiriz. Politikacılar, liderler, psikologlar, öğretmenler, aktörler, turizmciler bu yeteneklerini iyi kullanan insanlardır.

 Sosyal zekâsı kuvvetli olan bir öğrenci;
Arkadaşlarıyla sosyalleşmeyi sever.
Grup içerisinde doğal bir lider görünümündedir.
Dışarıda iken kendi başının çaresine bakabilir.
Başkaları ile birlikte çalışmayı sever.
Başkaları daima onunla birlikte olmak ister.
Başkalarını önemser.
Empati yeteneği çok iyi gelişmiştir.
Bir şeyi başkalarıyla işbirliği yaparak, onlarla paylaşarak ve onlara öğreterek öğrenmeyi sever.

Bu zekâ türünü geliştirmek için neler yapılabilir?

·            Bir başkasını derinden ve olduğu gibi dinleme çalışması yapın.

·            Başarıyla tamamlanması gereken bir proje için farklı görevlerdeki güvenilir insanlarla bir araya gelin.

·            Bir kimsenin mimiklerinden, sözsüz ipuçlarından onun ne düşündüğünü tahmin etmeye çalışın ve daha sonra tahmininizin doğruluğunu kontrol edin.

·            Herhangi biriyle konuşmadan iletişim kurmak için farklı yollar bulun.

g)         Öze dönük-Bireysel Zekâ: Bu zekâ bireyin “kendini” duyma ve anlamasıyla ilgili bilişsel yeteneğini ifade eder. Kim olduğumuzu, hangi duygularımızı neden hissettiğimizi düşünmemiz bu zekâmızla ilgilidir. Bu zekâsı yüksek bireyler kendini tanıma, güvenme, disiplinli olma, hedeflerini belirleme ve kişisel problemlerini çözme becerisi gösterirler.

Öze dönük zekâsı kuvvetli olan bir öğrenci;
Bağımsız olma eğilimindedir.
Kendisinin zayıf ve güçlü yanlarını bilir.
Hakkında çok fazla bahsetmediği en az bir ilgisi, hobisi veya uğraşısı vardır.
Hayattaki amacının ne olduğuna ilişkin iyi bir anlayışa sahiptir.
Duygularını, hislerini ve düşüncelerini açıklıkla dile getirir.
Hayattaki başarılarından ve başarısızlıklarından ders almasını bilir.
Kendine güveni yüksektir.

Bu zekâ türünü geliştirmek için neler yapılabilir?

·            Rutin bir aktivite sırasında yoğun dikkat göstermeye çalışın.

·            Ben kimim sorusuna 25 kelimeyle ya da daha kısa bir cevap yazın.

·            Eğer tarafsız olabiliyorsanız, dışarıdan bir gözlemci gibi duygu, düşünce ve ruh halinizi izlemeye çalışın.

·            Belirsiz durumları bilinen örneklere uydurmaya çalışın.

·            Problem çözme stratejileri ve çözümsel düşünme süreci gibi durumlardaki çeşitli düşünme stratejilerinde tarafsız olun.

h)         Doğa Zekâsı: Doğa zekâsı, kayalar ve çimle ile flora ve fauna çeşidi de dahil olmak üzere bitkileri, mineralleri, hayvanları, dünyayı, dağları, denizleri, mevsimleri vb. tanıma ve sınıflandırma yeteneğidir.

Doğacı zekâsı kuvvetli olan bir öğrenci;
Çevre bilinci çok iyi gelişmiştir.
Doğaya, hayvanat bahçelerine veya tarihsel müzelere olan gezileri çok sever.
Doğa olaylarına karşı çok hassas ve duyarlıdır.
Ekoloji, doğa, bitkiler, hayvanlar vb. gibi konuları işlerken çok meraklanır.
Kuş beslemek, kelebek ve böcek koleksiyonu oluşturmak gibi doğa ile ilgili projelere katılmayı çok sever.
Toprakla oynamayı ve bitki yetiştirmeyi çok sever.

Bu zekâ türünü geliştirmek için neler yapılabilir?

·            Doğa gezilerine katılmaya çalışın ve doğayı inceleyin.

·            Doğayla, hayvanlarla ilgili belgesel programları izleyin.

·            Sevdiğiniz birkaç hayvanı alarak besleyin.

·            Doğayla sık sık baş başa kalmaya çalışın ve gözlem yapın.

3.) Çoklu zekâ kuramı’nın temel özellikleri

a)         Her insan kendi zekâsını arttırma ve geliştirme yeteneğine sahiptir.

b)         Zekâ, sadece değişmekle kalmaz, aynı zamanda başkalarına da öğretilebilir.

c)          Zekâ, insandaki beyin ve zihin sistemlerinin birbiriyle etkileşimi sonucu ortaya çıkan,                                         çok yönlü bir olgudur.

d)         Zekâ, çok yönlülük göstermesine rağmen, kendi içinde bir bütündür.

e)          Her insan, çeşitli zekâ alanlarının tümüne sahiptir.

f)           Her insan, zekâ alanlarından her birini belli bir düzeyde geliştirebilir.

g)         Çeşitli zekâ alanları, genellikle bir arada belli bir uyum içinde çalışır.

h)         Bir insanın her alanda zeki olabilmesinin birçok yolu bulunmaktadır

     Dr. Hünkâr Korkmaz’ın yukarıda dikkat çektiği gibi zekâ tek yönlü değildir. Durağan ve sabit de değildir. Her insanda zekânın güçlü ve zayıf yönleri farklılık gösterir. Buna göre eğitim gibi ciddi bir alanda tek bir zekâ türüne yönelik uygulamalar yapılmasından, bir çok kişi olumsuz etkilenecektir. Her türlü zekâ eğilimli bireye tek bir seçenek sunmak yerine çoklu zekâ kuramının sunduğu avantajlardan yararlanmak şu an için oldukça verimli bir yol olarak görünmektedir.

4) çoklu zekâ kuramı’nın avantajları

·             Bütün zekâlara eşit derecede önem ve değer verilir.

·             Materyal sunumunda tüm zekâ alanlarını geliştirici ya da tüm zekâ alanlarını kullanmaya yönelik faaliyetler hazırlanabilir.

·             Bütün zekâlar öğretilebilir, geliştirilebilir ve güçlendirilebilir.

·           &nb