( Popüler bilim dergisi, Ekim 2004, sayı 128, sayfa 32-36 da yayınlandı).

21. Yüz Yıl’ın TEKNOLOJİSİ NANOTEKNOLOJİ

Nanoteknoloji Nedir?

Nanometre ölçeğinde fiziksel, kimyasal ve biyolojik olayların anlaşılması, kontrolü ile boyutlarda fonksiyonel malzemelerin, araçların,ve sistemlerin geliştirilmesi ve üretimidir. Nanoteknoloji ile nano ölçekteki olayların değerlendirilip, benzerlerinin geliştirilerek uygulanmasıyla  bilimde yeni ufuklar açılmaktadır. Nano ölçeğin anlamı ise atom ve molekül büyüklüğünde maddeleri kullanarak olayları kontrol etmektir. En küçük atom olan hidrojen atomunun 10 katı  veya normal bir insan saç telinin 80000 de biri kadar bir büyüklüktür. Nanoteknoloji bu tekniğin öncülerinden Albert Frank’a göre en az bir boyutu 1-100 nm olan materyaller, cihazlar ve sistemler ile ilgilenir. Daha farklı ve üstün nitelikli mekanik, elektrik, ısıl, optik ve kimyasal özelliklere sahip materyal ve sistemler geliştirmeyi amaçlar.

Başlıca amacı:

-Nano ölçekteki yapıların analizi,

-Nano boyuttaki yapıların fiziksel özelliklerinin araştırılması ve anlaşılması,

-Nano ölçekli malzemenin üretimi,

-Nano duyarlıkta aletlerin geliştirilmesi,

-Nanoskopik ve makroskopik dünya arasında bağ kurulmasına yardımcı olacak yöntemlerin bulunup geliştirilmesidir.

Tüm Dünya Ülkeleri bir Nanoteknoloji Araştırma ve Uygulama planlamalarını yapmışlar ve çalışmalara başlamışlardır. Her ülke ve özel sektörü kendisi için en uygun öncelikli alanları saptamıştır. Ülkemizde geç kalmadan bilgi çağının teknolojisi olan bu yeni alanla ilgili hedef ve stratejilerini belirlemeli, bazı kurum ve kuruluşları görevlendirerek ve destekleyerek geleceği avucunun içine alabilmelidir. Sanayileşme çağını arkadan izleyen ülkemiz çağımız teknolojilerine yönelmekte geç kalmamalıdır.

Çağımıza yön veren teknolojiler:

-       İletişim- teknolojisi,

-       Gen teknolojisi,

-       Uzay teknolojisi,

-       Nano-teknoloji,

Bilgi çağının teknolojisi de nanoteknolojidir

Nanoteknoloji sadece elektronik ve makinecinin uğraşacağı alan değildir. Malzeme, daha doğrusu atom ve molekülle uğraşan fizikçiler, kimyacılar ve biyologların da çalışacağı alandır. Kimyasal tepkimelerin kontrolü, kinetiği,akıllı moleküllerle kimyasal tepkimelerin yönlendirilmesi, biyokatalitik (enzimatik) olayların yönlendirilmesi, kristal düzeni, kristal yapı hataları ve bunlardan yararlanma, yüzey kimyası ve yüzeyin araştırılması, bu tekniklere uygun analiz ve kontrol tekniklerinin geliştirilmesi çağımız kimyacılarını, özellikle analitik kimyacıları nanoteknolojiye de yönelmeye zorlamıştır.

Analitik kimya, farklı maddeleri tanıma, onların bileşenlerini tayin etme sanatı olup kimyasal işlemlerin bilimsel veya teknik amaçla kullanıldığı her yerde karşılaşılan sorunlara cevap verebilmemizi sağlar. Teknolojideki gelişme analitik tayin ve kontrol yöntemlerinin gelişim yönünü de belirlemiştir.

Analitik kimya ve analiz metotları madde sisteminin

-Kimyasal bileşimini, (nitel-nicel analiz)

-Madde yapısını (yapı tayini)

inceleyen iki uygulama alanı doğrultusunda yöntemler geliştirir.

Günümüzde sağlık, ekolojik soruların ekonomik ve etik değerlere uygun araştırılması daha ön plana çıkmıştır. Bunun sonucu günümüzde analitikçi yaşanılan çevre ve  iş ortamının, solunan havanın, içilen suyun, yararlanılan nehirlerin, göllerin ve denizlerin, toprağın, yediğimiz gıdaların hatta insan ve hayvan bedeninin maddesel yapısına yönelik soruları yaptığı analiz sonuçlarını bir ekonomist gibi toplumsal politikalara yön verecek şekilde yorumlayarak ifade edebilmelidir.

 Çağımızda endüstrinin geldiği düzey, bir yandan toplumun gereksinimini karşılayacak çok büyük ölçekli üretim, öte yandan yüksek kaliteli, gittikçe küçülen, nano metrik boyutlarda ileri teknoloji ürünleri ile hücre altı moleküler düzeyde işlemleri yapma, bunları teknolojiye aktarma (gen teknolojisi) noktasına ulaşmıştır.

 Analitikçi bu yeni endüstrinin maddelerin bileşimi ve yapısına yönelik sorularına cevap verebilmek için bir yandan eski analiz yöntemlerini değiştirirken, bir yandan da yeni teknolojiye uygun analiz yöntemlerini geliştirmek zorunda kalmıştır.

Nanoteknolojinin Kullanım Ve Uygulama Alanları

1-Endüstriyel Alan:

   Mikro makineler, mikro pompalar, mikro sensörler geliştirme, optoelektronik elemanların imali,bir araya getirilmesi, nano boyutlu kaplamalar,monolayer katalizörlerle tepkimelerin kontrolü, nano boyutlu elemanlar arası bağlantılar, chip ve cd üretmi.

2-Tıp ve Sağlık Alanı:

    Mikro-nano cerrahi( özellikle göz ve beyin cerr.), Diyagnostik kitler, Hücre, doku ve moleküler (DNA gibi) hasar belirlenmesi ve onarımı.

3- Bilimsel Araştırmalar:

    Yüzey karekterizasyonu ve modifikasyonu, Mikroorganizmaların taşınması, DNA-Modifikasyonu.

Nanoteknolojinin Günümüzde Tipik Uygulama Örnekleri

1-Karbon nanotüp ve nano litografi,

2-Karbon lifler üreterek hidrojen bataryası olarak kullanma,

3-Nano kütüphaneler,

4-Veri bilgi depolama (Noval data storage system),

5- Hücre onarım robotları (Cell repair units),

6-Coca-Cola plastik şişelerin monolayer silisyum dioksitle kaplayarak cam ve plastiğin üstün özelliklerinin birleştirilmesi,

7-Polietilen üretiminde zincir yapısı değişimi ile çelikten sağlam taşıyıcı halat üretimi (Kevlar ),

8- n ve p tipi transistör ve elektonik devrelerin imali,

9-Femto saniye-nanoteknoloji ile moleküllerde birçok kimyasal ve fiziksel özelliğin ölçülmesi.

Nanolitografi

-Nano aletler kullanarak molekül ve atom düzeyindeki malzemelerin bir yere biriktirilmesi veya oradan uzaklaştırılması yaklaşımına litografi denir.

-Makroskopik dünyadaki robotların mikroskopik benzerlerini yaparak bunlar aracılığı ile nano skalada üretim yapmak.

-Makroskopik cihazları kullanarak atom ve molekülleri amaca göre yönlendirmek.

Nanoteknolojinin araçları, alet ve yardımcıları

-Nano teknolojinin araştırılmasında, ürünlerin ve sistemlerin kontrolünde kullanılan en önemli araçları molekül büyüklüğünde görüntüleme ve düzenlemeye imkan veren taramalı prob mikroskoplarıdır. Özellikle atomik kuvvet mikroskobu ve taramalı tünelleme mikroskobu nanoteknolojinin henüz bilinen en önemli araçlarıdır. Nano teknolojideki gelişim, prob mikroskoplarının gelişimini hızlandırdığı, kullanımını yaygınlaştırdığı gibi, bu cihazları nanomaniplatör olarak (mikrorobot) kullanarak nano teknolojinin uygulanmasını artırıcı etki yapmıştır. Bu yönde özellikle biyolojik ve bilimsel uygulamalar yaygınlaşmaktadır.

   Teknolojideki yeni gelişmeler sonucu  elektron- iyon spektroskopisi gibi yüzey analiz teknikleri, optik mikroskop yerine elektron mikroskopisi, tünel elektron mikroskopisi, atomik kuvvet ve iş fonksiyon spektroskopisi gibi moleküler büyüklüklerin görüntülenmesine imkan veren görüntüleme teknikleri, optik sensörler, laser ve fiber optik, nano ve hatta femto saniyede ölçüm yapan yarıiletken dedektörlü ölçü sistemleri  ileri teknoloji laboratuvarlarının vaz geçilmez araçları olmuştur.

-Çok değişik tür ve sayıda analitik mikroskop ortaya çıkmıştır. Bunlar:

1- Geçirgen ve yansımalı optik mikroskop, faz kontras ve UV mikroskop,

2-Geçirgen, yansımalı, taramalı, elektron emisyon, alan elektron emisyon mikroskopları (TEM, REM, SEM, EEM, FEM);

3-İyon mikroskopları: geçirgen iyon, taramalı iyon, alan iyon mikroskopları (TIM, SIM,FIM) ;

4-Diğer mikroskoplar: Tünelleme, taramalı tünelleme, atomik kuvvet, iş fonksiyon, manyetik kuvvet, yakın alan optik taramalı, balistik elektron emisyon mikroskopları (TUEM-TM,STM, AFM, WFM, MFM, NSOM, BEEM) gibi onlarca mikroskobik teknik değişik amaçlarla nanoteknolojide kullanılmaktadır.

 Elektronik ve Bilgisayar Endüstrisi: Bu Endüstri  kollarında özellikle ultra saf silisyum ve germanyum gibi yarı iletkenlerin saflık kontrolünde katı örneklerde safsızlıkların analizinde kullanılan kombine kütle spektroskopisi teknikleri (GF-ICP-MS, SS-MS, Laser-MS, ESCA-MS gibi) ile bu yarı iletkene katkılanan (dope edilen) veya bunlar üzerine kaplanan diğer metallerin ( Li, As, Ga, Co, Au,Ag gibi) tayinlerinde ESCA, SIMS, NPMS, TXRF ve değişik elektron mikroskopisi teknikleri  başta olmak üzere yüzey analiz ve derinliğine profil analizi teknikleri nanoteknolojide de en çok kullanılan analiz teknikleridir.

Bugün bu mikroskobik teknikler:

  -Kaplama homojenliği ve etkinliğinin incelenmesi,

  -Katı faz katalizör yüzeyleri,

    gibi yüzeyin morfolojik ve topografik yapısı ve yüzey bileşenlerinin belirlenmesinde,

  -Sağlık teknolojisinde,

  -Güneş enerjisinden yararlanmada kullanılan

    güneş pillerinin etkinliğinin artırılmasında kullanılmaktadır

Nanoteknolojiyi bizzat geliştirecekler ise yukarıdaki alanlarda üretim yapmağa çalışan makine mühendisleri, fizikçiler, bilgisayar donanımcıları, elektro kimyacılar ve polimer kimyacıları başta olmak üzere tüm bilim alanlarındaki meraklılardır. Yani herkese iş vardır.

Akıllı( intellegent) moleküller

Akıllı molekül olarak adlandırılan moleküller çevreye duyarlı olup, çevreden gelen herhangi bir uyarıya (elektrik, ısı, ışık) karşı tepki gösteren moleküllerdir. Özellikle polimerik yapıdaki doğal ve sentetik büyük moleküllerde bu duyarlık görülür. Örnek olarak sıcaklık duyarlı, yani termosensitif polimerler bu sınıfın en önemli örnekleridir.

NIPAA olarak kısaltılan n-izopropil akril amid sıcaklık duyarlı bir polimerdir. Polimer lower critical solution temp (LCST) altında hidrofilik ve suda çözünür, üstünde hidrofobik ve suda çözünmez. Bu LCST 31-32 ^oC dır.

Bu özelliği NIPAAM’e çok üstün özellik kazandırır. Ko-mono polimerler çapraz bağlayıcılar ve başlatıcılar kullanarak mikro ve nano küreler hazırlanabilir. NIPAA nın LCST değeri vücut sıcaklığına yakın olduğundan ve bu değer çeşitli ko mono polimerlerle ayarlanabildiğinden biyomedikal uygulamaları yaygındır.

NIPAAM’nin hidrojel, biyokonjugant ve polimerik misel şeklinde ilaç taşıyıcı olarak kullanıldığı yazılmaktadır.

N-İzopropil akril amid DNA,RNA ve proteinler gibi biyo moleküllerin ayrılması ve saflaştırılması, çeşitli enzimlerin tutuklanmasında da kullanılmaktadır. Ülkemizde nanoteknoli en çok bu tür akıllı polimer olarak adlandırılabilen polimerleri geliştirme, akıllı moleküllerle tepkime türünü kontrol altında tutma şeklinde gelişmektedir. Özellikle 3 üniversitemizin polimer laboratuarlarında nanoteknoloji alanında yoğun çalışmalar yapılmaktadır. Hacettepe’de Erhan Pişkin grubu bir uluslar arası nanoteknoloji projesi üzerinde çalışmaktadır. Aynı gruptan Cengiz Koçum bu araştırmalar yanında prob mikroskopları gelişimi üzerinde de çalışmaktadır. Yine H.Ü. de Doç. Denkbaş nano partikül şeklinde bu polimeri hazırlayarak gen tedavisinde kullanılabilmesini hedeflemektedir. Polimerin (-) yüklü DNA ile elektrostatik etkileşmesini sağlamak için (+) yüklü bir co-monomer ile polimerleştirilmektedir. Taşıyıcı (-) yüklü DNA ile LCST nin üstündeki bir sıcaklıkta sıkı şekilde bağlanırken, altındaki bir sıcaklıkta DNA’yı serbest bırakması sıcaklık kontrolü ile sağlanmaktadır.

 Denkbaş Kitosan ve aljinat gibi polimerlerden mikro küreler de hazırlamaktadır. Bu mikro kürelere manyetik özellik kazandırmak için demir tozları polimere hapsedilmektedir. Enzim tutuklanmasında ve bakır gibi metallerin uzaklaştırılmasında kullanılmaktadır.

ODTÜ Polimer Kimyasında bir grup araştırıcı ve bu üniversitenin fizik bölümü de nanoteknoloji alanında çalışmağa başlamışlardır. (Fizik bölümünden Prof. Dr. Raşit Turan bu alanda bir AB Projesi almıştır) Bilkent üniversitesi fizik ve Elektronik bölümleri de yıllardır nanoteknoloji alanında çalışmaktadır. Ancak çalışmalar henüz yeterli değildir.

Bazı Ülkelerde Nanoteknolojiye Yönelik Araştırma ve Uygulamalar

Rusya Uygulamaları

 Rusya yıldız savaşları yarışında olduğu gibi ABD’nin çok gerisinde kalmamak için son yıllarda yoğun şekilde nanoteknoloji alanında araştırmalara yönelmiş, birçok araştırma kurumu ve üniversitesini bu alanda araştırma yapmak üzere destekleyerek görevlendirmiştir.

Rusya’nın yoğunlaştığı alanlar ve kuruluşlara verdiği direktifler: 1-Boyutları atom ve moleküllerle karılaştırılabilecek ölçüde elektronik devrelerin yapımı. 2-Bir molekül büyüklüğünde nanoaletlerin, nano robotların geliştirilmesi,3- Tuğla ve briket örerek bir binanın yapımına benzer şekilde atom ve molekülleri tek, tek yakalayarak çeşitli maddelerin sentezlenmesi. 

Bu iki şekilde yapılmaktadır:

a) Mevcut bir maddenin yapısında atomların düzenini değiştirmek.  Karbon yapısını değiştirerek elmas üretmek bu uygulamaya iyi bir örnektir.b)Küçük moleküllerden büyük molekülleri sentezleme, buna su ve karbondioksitten bitkiler gibi şeker ve nişastayı sentezlemek örnek gösterilebilir. 

4-Yakın gelecekte nanoteknoloji akıllı devrelerin yapımında da uygulama bulacak. Bugün litografik örneklere uygun yarı iletkenler içine sedimente (dope) edilerek kullanımının sınırları zorlanmaktadır.

Teknolojinin bugünkü durumunda sadece iletkenlerin ve elementlerin düzlemsel yapıda fotolitografik yerleştirilmesi mümkün olmaktadır. Ancak bu yolla nöronların duyarlığı yakalanamaz.

Aktif nanoteknoloji metotları ile transistor ve diyotların aktif elementleri bir molekül büyüklüğünde üretilebilir ve üç boyutluluk da kazandırılabilir. Endüstriyel ölçekte atom montajı için mikro elektronik bir branş olabilir.

Nano alet terimi ile insan yaşamı değişecektir. Bunun anahtarı ise kendileri üretim yapabilen moleküller olacaktır. Bu moleküller atomları kullanarak kendilerine benzer molekülleri de yapabilecektir.

-Nano aletlerin gelişiminde basit bir öngörü atomlardan moleküllerin kendi kendini üretmesi mümkün olmasa bile bazı moleküller akustik ve elektromanyetik sinyallerle başka molekülleri başka bir işe sevk edecek şekilde davranış göstermektedir.

-Halen fantastik nano bilgisayarlar yoktur.

-Rusya’da sadece bugünkü yapıda değil, nörolojik yapıda da olabilen çok hızlı bilgisayarların üretimine, opto elektronikle yüksek bant genişliğinde foto alıcıların yapımına,-Kimya endüstrisinde radikal değişiklik yapacak nonoteknolojik elektronik üretim mümkün olacaktır.

-Endüstride alışılan üretim teknikleri yerine molekül robotları ile atom ve moleküllerden kopyalama aletleri ile sentezlenecektir. 21. YY başında bu alanda her tür maddenin sentezlenmesinde önemli başarı sağlanabilecektir.-Tarımda bitki ve hayvanlar gibi yiyecek üreten doğal makineler, yani moleküler robotlar geliştirilip kullanılacaktır. Yaşayan organlardaki gibi, ama çok kısa sürede ve etkili şekilde üretilecektir. Bu tür tarım doğa koşullarına bağımlı olmayacak ve büyük bir fiziksel iş istemeyecektir. Yiyecek sorununu da kökünden çözecektir. Bu tür üretimler 21.YY ortalarında gerçekleşecektir.

-21.YY başına kadar iki boyutlu elektronik devre yerine hacimsel devreler yapılacaktır. PC lerin çalışma frekansı tera herz (THz) büyüklüğüne ulaşacaktır. Nöron benzeri protein molekülleri ile PC hafızaları Terabite (TB) ulaşacaktır.

-Ekolojide 21.YY ın ortasında insanların aktifliği ile zararlı maddelerin oluşumu önlenmiş olacaktır. Moleküler hijyen robotları geliştirilecektir. Atıklar bir başka maddenin üretilmesi için çıkış maddesi olarak kullanılırken, bir yandan da tarımsal üretimde nanoteknolojik tekniklerle atık üretilmesi önlenecektir.

- Tıpta 21.YY ilk yarısında moleküler doktor robotlar geliştirilecektir. İnsan organında yaşayan bu robotlar organın zarar görmesini önleyecek veya gördüğü zararı tamir edecektir.  

- Biyolojide 21.YY ortasında insan organı içinde doğrudan zarar gören veya ölen organın atomlarından tekrar sentezini sağlayacaktır. Yeni tip biyo robotlar geliştirilecektir.

Polonya’da Nanoteknoloji Çalışmaları 

-Nanokristal tozlar,

-Metallerden nano maddeler ve nano maddelerin elektronikte kullanılması,-Organik nano maddelerin sentezi, Yumuşak , manyetik nano maddeler,-Şarj edilebilir Lityum pil ve aküler üretimi için seramik nanomaddeler sentezi,- Polimer-yapı ve yüzey-hacim özelliğinden nano bağlantı araçlar yapımı, 

ÇEK Cumhuriyetinde Nanoteknoloji:

-Yeni teknoloji ve yoğun madde nanomaddeler,

-Moleküler biyofizik ve nükleik asitler, proteinler ve porfirinler araştırılıken, bir yandan da yarı iletkenler manyetooptik çalışmalar yapılıyor.

-Nanokompozitler ve mağnezyum alaşımları,

-Nanokristal tozlar,

-İnce tabaka ve  metal kaplama,

-Makro molekül fiziği ve plazma polimerleri, yüzey değiştirme, plazma polimer matrikslerde yarı iletken ve metaller, nano kompozit maddeler üretimi,

-Fizikokimya enstitüsünde cam üzerindeCDSe nanokristalleri çöktürme, CsCl matrikste CsPbCl ve InAs  nanokristalleri araştırılıyor.Yeni bilgisayar malzeme ve araçları üzerinde çalışma,

-Blok copolimer mişeller,

-Nano kaplama yüzeyler ve yarı iletken nano yapılar,

-Fulleron ve nanotüp üretimi,

-NMR spektroskopisi ile organik, biyoorganik molekküller ve moleküler modellerin incelenmesi,

-Nükleik asitler, proteinler, polimerlerin yapıları ve tayini,

-süper manyetik toz nanoparçacıklar

-Akıllı moleküller ve yapılar,

-Nanometrik boyutta ince yüzey kaplamaları,fonksiyon derecelendirme araçları,nano yapılar,yapısal seramikler,gelişmiş teknolojik işlemler, kesit yerlerinin dayanıklılığı,

-Nano benzerlik ölçümleri,

-Silisyum üzerinde halogram oluşumu,

-AB 6. Çerçeve Programı Nanoteknoloji araştırmaları.

Meraklılar için Ek Bilgiler

Prob Mikroskopları

 Prob mikroskopları ailesinin iki temel üyesi atomik kuvvet mikroskobu (AFM) ve taramalı tünnelleme mikroskobudur (STM)

 

Atomik kuvvet Mikroskobu, sıvı ya da katı örneklerin yüzey topografisini nanometre (nm) seviyesinde görüntüleyebilen ve moleküller arası kuvvetleri (nN, pN) ölçebilen bir sistemdir.

Örnek ile iğne arasındaki kuvvet etkileşimi sonucu kaldıraç mekanizması nm ölçeğinde hareket eder. Bu hareketten faydalanılarak bilgisayar ortamına aktarılan veriler, yazılım aracılığıyla derlenerek ya örneğin görüntüsü elde edilir ya da iğne ve örnek arası etkileşimler ölçülür.

Atomik Kuvvet Mikroskopu Ve Çalışma İlkesi

Özellikleri Ve Kullanım Alanları

Hassas bir iğnenin yüzeyi  taramasıyla, yüzeyin yüksek çözünürlüklü 3d görüntüsünü verir.

- Örneğin iletken olma koşulu yoktur.

 -Örnek hazırlama ve kullanım kolaylığı ve kapladığı hacim ile sem’e alternatif bir mikroskopik tekniktir.

-  Hava, sıvı, vakum ortamlarında görüntüleme yapabilir.

-Biyolojik örnekler, kaplamalar, seramikler, kompozitler, camlar, membranlar, metaller, polimerler ve yarıiletkenler  gibi materyallerin yüzeyleri ayrıntılı görüntülenebilir ve  elektriksel yük, manyetiklik, adhesif, hidrofilik davranış gibi çeşitli özellikleri belirlenebilir.

-İğne ucuna immobilizasyon ile moleküller arası çekim kuvvetlerinin ölçülmesi ve moleküler sensör çalışmaları gerçekleştirilebilir.

Prob Mikroskobisine Ait Cihazların Temel Bölümleri

-tarama

-veri toplama

-görüntü oluşturma

Tarama Bölümüne Ait Temel Parçalar (Mikrometreler, Adım Motorlar, Piezo Motorlar)

-İnce Yaklaştırma Ve Tarama Mekanizması: 

-Kaba Yaklaştırma Mekanizması: (Piezo Tripot, Piezo Tüp)

-Titreşim İzolasyonu:  (Yaylar, Hava Yastıkları, Askıya Alma)

Bilgisayarın SPM’de Yerine Getirmesi Gereken Fonksiyonlar

-X Ve Y Yönündeki Tarama Sinyalleri.

-Sayısallaştırma, Görüntüleme, Saklama.

-Komutasyon.

Atomik Kuvvet Mikroskopu  Nano Tıp, Nano Makineler ve  Nano Kütüphane işlevi de görür.

- Yüzey Modifikasyonu Modifiye Edilmemiş İğneler ile Denemeler

Afm İğnesi (Afm Tip, Si3n4)

Biyosensörler : Biyolojik olarak aktif materyaller içeren ve biyolojik ortamlarda bulunan çeşitli maddelerin analizi için kullanılan cihazlardır. Modifiye İğneler biyosensör olarak kullanılabilir. 

 

STM’in ÇALIŞMA PRENSİBİ

STM’in ÇALIŞMA PRENSİBİ

I: akım yoğunluğu

s: bariyer kalınlığı (Å)

k: sabit (1/Å) I a exp(-2ks) 

ATOMİK KUVVET MİKROSKOPU ve Çalışma ilkesi

AFM İğnesi ile tepkime kontrolü ve nanoteknoloji