Hukuka Giriş 
ve Medeni Hukukun Temel Kavramları
I.Bölüm
Hukuka Giriş
Hukuka Giriş
•	Sosyal Yaşam –Sosyal Düzen- Hukuk
Toplu Yaşama Zorunluluğu
•	İnsan Toplulukları
–	Sosyal İlişkiler
–	Sosyal Yükümler
–	Sosyal Düzen Kralları
–	Sosyal Yaşamın dayanağı
–	Sosyal Düzen Kurallarının Kısıtlayıcı Karakteri
•	Hayvan Toplulukları
–	Sosyallik İçgüdüsü

•	 İnsanlar toplum içinde yaşarlar. 
•	Aristototeles: insan sosyal bir varlıktır (Zoon Politikon) 
•	Grotius:insanda toplu halde yaşamaya ilişkin bir istek vardır(Appetitus societatis). 
•	Topluma, toplumsal yaşama ihtiyacı olmayan bir varlığın, ya insanüstü ya da insandan aşağı bir varlık, bir canavar olacağı ileri sürülmüştür.

•	İnsan bugün doğumundan ölümüne kadar kendisini bir çok bağlarla sarılmış olarak algıladığı bir toplumun içinde yaşar. 
•	Toplum içinde yaşayan insanlar hayatlarını en iyi şekilde sürdürebilmek için sahip oldukları güçleri kullanırlar. 
•	Bu güçler başıboş bırakıldığında ise insan toplum içinde varlığını sürdüremez; hatta bu tip davranışlar toplumun kendi varlığını  sürdürmesini bile tehlikeye düşürür. 
•	Bu sebeple toplumlarda  düzenin sağlanabilmesi için, güçlerin dengelenmesi ve bir takım kuralların öngörülmesi zorunluluğu, ortaya çıkmıştır 

•	Bu kuralların bir kısmı , kişilere bazı ödevler yükler ve bazı yetkiler verir; bir kısmı ise sadece bazı ödevler yükler .  
•	Kişilere yetki veren ve ödev yükleyen veya sadece ödev yükleyen bu kurallara toplumsal davranış (sosyal düzen) kuralları denir. 
•	Toplumsal davranış kurallarının (sosyal düzen kurallarının) kapsamına hukuk, ahlâk, din ve görgü kuralları girer.

•	Bütün bu  kurallar birbirine geçmiş gibi görünseler de, temelde  bu kurallarla hedeflenen amaç, kişilerin davranışlarını belli bir düzene bağlama ve dolayısıyla toplumda bir düzeni yaratma olsa da, bir başka deyişle kuralların amaçları arasında bir aynilik, bir benzerlik bulunsa da,  kurallar arasında önemli farklılıklar vardır. 
Sosyal Düzen Kurallarının Türleri
•	Din Kuralları
•	Ahlak Kuralları
•	Görgü Kuralları
•	Hukuk Kuralları

•	II. HUKUK KURALLARI İLE AHLÂK, DİN, GÖRGÜ KURALLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ
•	A. Ahlâk Kurallarıyla Hukuk Kuralları Arasındaki İlişki
•	1) Genel Olarak: 
•	Gerek ahlâk, gerek hukuk kuralları insan davranışlarını yönlendirmek için öngörülmüştür ve insan davranışlarını düzenlemeyi amaçlamak­tadır ; bu nedenle normatif niteliktedir. Ahlâk kuralları "iyi" davranışın, hukuk kural ları ise "haklı" davranışın ne olduğu sorularına cevap verir. İyi ve kötü arasındaki ayrım ahlâk kurallarını gerektirir.

•	Batı Avrupa hukuk düşüncesinde, hukuk düzeni ve ahlâk düzeni birbirinden bağımsızdır. Bu iki düzen birbirleriyle kesişen iki daireye benzer. 
•	Hukuk düzeniyle ahlâk düzeni yer yer çakışır; fakat  birbirinin simetriği değildir. 
•	Çakışan kısım dışında kalan alanda, hukuk kurallarını ilgilendirmeyen ahlâk kuralları ve  ahlâk kurallarını ilgilendirmeyen hukuk kuralları yer alabileceği gibi, hukuk düzeni, ahlâk düzenine ters düşen kurallar da öngörebilir.
Örnek:
•	Ahlâk ve hukuk kurallarının çakışması: Ahlâk kuralları, kişilere, yardıma muhtaç olanlara yardım etmesini emreder. Medeni Kanun'un 364‘üncü maddesinde "Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür" demektedir. 
Örnek 2:
•	Ahlâk ve hukuk kurallarının birbirine ters düşmesi: 
•	Bir kimsenin üvey anasına yardım etmemesi ahlâk kuralları açısından tasvip edilmez. Fakat böyle bir davranış  hukuka aykırı  olarak nitelenemez. 

Örnek3: Hukuk kurallarının ahlâk kuralları açısından önem taşımaması:
•	Karayolları Trafik Kanunu'nda, motorlu araçların yolun sağın dan gitmesini öngören normlar, ahlâk  kurallarını ilgilendirmez. 

•	Ahlâk ve hukuk düzeni arasındaki bu  ayrım Roma hukukundan gelmiştir. Roma hukukunda  dürüst yaşama, ahlâki bir durumu açıklarken,  başkasına zarar vermeme, bir  hukuki yükümlülüğü ortaya koymaktadır.
•	Ahlâk, doğru değerlere ilişkin müşterek inançla ortaya çıkar. Bir davranış,  bir değer sistemine uygun düşüyorsa, ahlâken iyi (doğru); davranış, bu değer düzeni ile  çatışıyorsa, kötü (yanlış) dür. Toplumda hâkim olan ahlâk kuralları iyi ve kötüye ilişkin görüşler, zaman içinde değişirler.
•	 

•	Örnek: Birkaç sene önce, evlilik dışı birlikte yaşama ahlâka aykırı kabul ediliyordu. Bugün özellikle büyük şehirlerde bu şekilde yaşama ahlâka aykırı sayılmamaktadır. 
•	Diğer yandan, çevrenin korunmasına karşı bir davranış önceleri ahlâka aykırı bulunmazken, bugün böyle bir davranış küçük bir çevrede de olsa ahlâka aykırı olarak değerlendirilmektedir 
Ahlâk kuralları genellikle ikiye ayrılıp incelenir: Sübjektif ahlâk ve objektif ahlâk:

•	Sübjektif ahlâk, bir kimsenin kendisine karşı olan ödevlerine ilişkindir. 
•	Objektif ahlâk ise, kişinin diğer kişilerle arasındaki ilişkilerini yönlendiren kurallardan oluşur.

•	Örnek: 
•	İçini temiz tut, başkaları hakkında kötü düşünme şeklindeki kurallar sübjektif ahlâkla, 
•	fakirlere yardım et , verdiğin sözü tut gibi kurallar objektif ahlâkla ilgilidir. 

2) Hukuk Kuralları ile Ahlâk Kuralları Arasındaki Farklar:

•	(1)- Kapsam Açısından
•	(2)-Yükümlülük yüklemesi ve yetki vermesi açısından
•	(3)-Yaptırım açısından
•	 (4)-Yazılı olup olmamaları açısından
(1)- Kapsam Açısından
Ahlâk kuralları sübjektif ve objektif ahlâkı içine aldığı için, hukuk kurallarının kapsamından daha geniş bir kapsama sahiptir. 
Çünkü, hukuk kuralları kişinin kendi vicdanına karşı olan  kuralları içermez; sadece, kişilerin birbirleriyle olan ilişkilerini düzenler. 
Bu itibarla kapsamı, ahlâk kurallarına göre daha dardır. 
Bununla beraber hukuk kuralları ahlâk kurallarının kapsamına girmeyen hususları da içerir. 
Meselâ, ticaret sicilinin, tapu sicilinin tutulmasının ahlâk kuralı ile bir bağlantısı yoktur. 

(2)Yükümlülük yüklemesi ve yetki vermesi açısından
Ahlâk kuralları kişiye sadece yükümlülük yükler, yetki vermez. 
Halbuki hukuk kurallarının bir kısmı yükümlülük yüklerken, diğer bir kısmı yetki verir.

(3) Yaptırım Açısından
Ahlâk kurallarının yaptırımı insanın vicdanın sesidir veya toplumun kişiyi ayıplaması, onunla ilişkileri kesmesi, onu kınamasıdır. 
Kısaca ahlâk kurallarına aykırı davranışın yaptırımı manevidir. Halbuki hukuk kurallarının yaptırımı devlet gücüdür.

(4)-Yazılı olup olmamaları açısından
•	Ahlâk kuralları yazılı olmayan kurallardır. Hukuk kuralları ise çoğunlukla yazılı kurallardır.
•	Türk kanun koyucusu bazen pozitif hukuk kuralları içinde ahlâk kurallarına yollama yapmıştır. Bu durumda ahlâk kuralları o konuda, hukuk düzenin bir parçasıdır; bir hukuk kuralıdır.
Örnek:
•	Kanunda bir sözleşmenin muhtevasının ahlâka aykırı olmaması zorunluluğu öngörülmüştür (BK. 20). Aynı şekilde ahlâka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kimse, zararı tazminle yükümlü tutulmuştur (BK. 41/II). 
•	Yine Borçlar Kanununda ahlâka aykırı bir amacın sağlanması için verilen şeyin geri istenemeyeceği öngörülmüştür (BK. 65). 

B.Din Kuralları ile Hukuk Kuralları Arasındaki İlişki
1) Genel Olarak: 

•	Toplumda kişiler arasındaki ilişkileri düzenleyen, kişi davranışlarını yönlendiren kuralların bir kısmı da din kurallarıdır. Din , evreni yaratan ve yöneten insan üstü ilâhi bir varlığa inanmayı ve ona ibadet etmeyi emreder. İnsanların Tanrı ile olan ilişkilerini düzenler. 

•	Bununla beraber, bütün dinler insanların sadece Tanrı ile olan ilişkilerini değil, insanlar arasındaki ilişkileri de düzenleyen hükümleri (emir ve yasaklar) içerir. 
•	Bir diğer deyişle, dinler hem uhrevî (öteki âlem) hem de dünyevî ilişkileri düzenler. Din kuralları kişiler arasındaki ilişkilerde bazı kurallara uyulmasını istemesi bakımından, hukuk kurallarına benzerlik gösterirler.  

•	İslâm Hukukunu, İslâm dininin kaynaklarında arayıp, islamiyet esaslarına göre kuran bilime, İlm-i Fıkıh denir. 
•	Fıkıh ilminin belirlediği hukuk kurallarının bütünü de şeriatı oluşturur.
Örnek:
•	Hırsızlık, adam öldürme, zina, din kurallarınca yasaklanmıştır. 
•	Aynı şekilde hukuk kuralları da bu tip davranışları hukuka aykırı davranışlar olarak kabul etmiş ve bu davranışları tasvip etmediğini hukuk kuralları ile açıkça belirtmiştir. 

•	Lâik hukuk düzenlerinde, hukuk kuralları ile din kuralları arasında yollama biçiminde bir ilişki yoktur.
•	29 Ekim 1923 günü Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilmiş olan Cumhuriyeti ilân eden 364 no'lu Kanun'un 2'nci maddesinde "Türkiye Devletinin dini, din-i islâmdır." denmektedir. 

•	20 Nisan 1340 (1926) tarihli Teşkilatı Esasiye Kanunu'nun 2'nci maddesinde de aynı kural tekrarlanmıştır. Bu hüküm 10 Nisan 1928 t. ve 1222 no'lu Kanunla Türk Anayasasından   çıkarılmıştır. 5 Şubat 1937 t. ve 3115 no. Kanun ile Anayasanın 2'nci maddesiyle "lâiklik ilkesi" benimsenmiştir. Aynı kural, 1961, 1982 tarihli Anayasaların 2'nci maddesinde muhafaza edilmiştir.

•	1926 tarihinde kabul edilen Medeni Kanun ve Borçlar Kanunu, Türkiye'de dinsel hukuk düzeninden, lâik hukuk düzenine geçişi sağlayan Kanunlar arasında çok önemli bir yer işgal etmektedir. 
•	Medeni Kanunda din ile ilgili hükümlere yer verilmiştir. Bunun amacı din kurallarının hukuka aktarılması değil, dini inanç özgürlüğünün kuvvetlendirilmesidir.(Dini inanç özgürlüğü, 1982 tarihli Anayasa'nın 24'üncü maddesinde düzenlenmiştir. Aynı kural 20.9.1971 tarihli ve 1488 no.lu Kanunla 1961 tarihli Anayasa'nın 19'uncu maddesinde de yer almıştır.)
Örnek:
•	"Evlendirme töreni biter bitmez evlendirme memuru eşlere bir aile cüzdanı verir.
•	Evlenmenin geçerli olması dini törenin yapılmasına bağlı değildir”(MK.143). 
Örnek
•	“Çocuğun dini eğitimini belirleme hakkı ana ve babaya aittir.
•	Ana ve babanın bu konudaki haklarını sınırlayacak her türlü sözleşme geçersizdir.
•	Ergin dinin seçmekte özgürdür” (MK. 341)

2) Din Kuralları İle Hukuk Kuralları Arasındaki Farklar:

•	(1)–Din kuralları Tanrı'nın emri olduğu için statik kurallardır. Zaman içinde değiştirilmesi düşünülemez. Hukuk kurallarıysa insan aklı­nın eseri olduğu için dinamik kurallardır; İhtiyaçlarına uygun olarak değiştirilebilir.
•	(2)–Din kurallarının yaptırımı uhrevîdir. Allah korkusudur; cehennem azabıdır. Halbuki hukuk kurallarının yaptırımı devlet gücüdür.
•	(3)–Din kuralları bir taraftan uhrevî ilişkileri, diğer taraftan dünyevî ilişkileri düzenler. Halbuki hukuk kuralları sadece kişiler arasında ki ilişkilerin bir kısmını düzenler.

C. Görgü Kuralları İle Hukuk Kuralları Arasındaki İlişki
1) Genel Olarak:

•	Görgü kuralları da toplum hayatında kişiler arasındaki ilişkileri düzenleyen, uyulması gereken kurallardır. Görgü kuralları kişilerin nasıl davranması gerektiğini düzenler. 
•	Örnek: Misafir ağırlamayla,  resmi  davetlerdeki kıyafetlerle, tanıkların birbiriyle karşılaştıklarında  selâm vermeleriyle   ilgili kurallar 

•	Görgü kuralları toplumun tümünü veya bir bölümünü ilgilendirir.
•	Görgü kuralları zaman içinde değişebilir. Görgü kurallarının temelinde süresiz olarak geçerli bir değer sistemine dayanması zorunluluğu yoktur. İyi ve kötü görgü kuralları vardır; fakat görgü kuralı doğrudan doğruya davranışın iyi veya kötü olduğunu ifade etmez.
•	Örnek: Önceleri yemeği büyük bir şapırtı ile yemek görgü kuralı sayılmakta; hatta ev sahibine bir iltifat olarak görülmekte idi. Böylece yemeğin lezzetli olduğu vurgulanırdı. 
Görgü kurallarına aykırı bir davranış, sosyal bir baskı ile karşılaşır 
•	Örnek: Bugün yemeği şapırdatarak yemek, sofra âdabına uygun düşmemektedir. Bu şekilde yemek yemesi halinde, kişinin sosyal baskıyla karşılaş ması tabiidir. Meselâ, kendisine ayıplayıcı, horlayıcı şekilde bakılması, masada kendisi ile konuşulmaması gibi. Böyle bir  sosyal baskı haklı kabul edilmektedir. Kişinin davranışı da "görgüsüz", "çirkin" gibi sıfatlarla nitelendirilir. 
Zaman içinde bazı görgü kurallarının hukuk kuralı haline dönüşmesi çok sınırlı olsa da mümkündür 
•	Örnek: Türkiye Cumhuriyetinin devlet ve dışişleri protokolünü düzenleme ve yürütme görevi, bir kanun ile Dışişleri Bakanlığına verilmiştir. Çoğu zaman devlet protokolü yönetmelikle düzenlenir
•	Örnek: Askerlerin birbirlerine selâm vermek mecburiyeti kanunla düzenlenmiştir. Hosteslerin de belli bir kıyafet giyme mecburiyetleri vardır. 
•	 

2) Görgü Kurallarıyla Hukuk Kuralları Arasındaki                   Farklar :

•	(1)–Görgü kuralları, kişilerin  karşılaştıklarında uymaları gerekli belirli davranış biçimlerini düzenler. 
•	Özellikle aynı çevreye mensup kişilerin karşılaştıkları zamanki davranış biçimlerini öngörür. Bu kurallara uyulması daha dar çevrelerde söz­konusu olur. Hukuk kuralları ise ülkenin tümünde geçerli olan davranış kurallarıdır.
(2)–. Görgü kuralları yazılı olmayan kurallardır
•	Hukuk kurallarının büyük bir çoğunluğuysa yazılı kurallardır. Hukuk kurallarının yazılı olanları da, yazılı olmayanları da (örf ve âdet hukuku) belli, tespit edilmiş kurallardır.

(3)–Görgü kuralları insanlara sadece yükümlülük yükleyen kurallardır.
•	Halbuki hukuk kuralları kişilere aynı zamanda yetki veren kurallardır.
(4)–Görgü kurallarının yaptırımı toplumdaki bir takım değer hükümleridir.

•	Kişinin "görgüsüz", "kaba", "nezaketsiz" olarak nitelendirilmesi gibi. 
•	Halbuki hukuk kurallarının yaptırımı devlet gücüdür. 

HUKUK KURALLARI

•	İnsanların oluşturduğu toplum, mutlaka bir düzene dayanmalıdır. Bu düzenin temelini de hukuk kuralları oluşturur. Hukuk düzeni bulunmayan bir toplum düşünmek imkansızdır. 
•	Toplumun olduğu (insan topluluğunun olduğu) her yerde hukuk vardır. (Ubi sociates ibi ius)

•	Hukuk, ancak bir toplum içersinde ve bir toplum için düşünülebilir. Hukukun varlığı için, hukuk kurallarına aykırı bir davranış olanağının bulunması gerekir.
•	Tek bir kişinin ihlâl edebileceği bir hak olmadığı için, bu kişinin aykırı davranabileceği bir hukuk kuralı da olamaz.

Hukukun Tanımı
•	1- Hukuk hak kavramının çoğuludur
•	2-Hukuk halk arasında iyi ilişkileri ifade eder (onunla hukukumuz eskidir)
•	3-Hukuk bir davanın türünü belirtmek için kullanılır (hukuk davaları, hukuk mahkemeleri)
•	4- Teknik anlamda hukuk
Hukukun tanımı
(Amaç ve kaynak)
•	“Hukuk, toplumun genel yararını ve bireylerin ve toplumun ortak iyiliğini sağlamak amacıyla yetkili makam tarafından konulmuş ve Devlet yaptırımıyla donatılmış sosyal kurallar bütünüdür”
Hukuk
(Biçimsel Tanımlama)
•	Toplum hayatında kişilerin birbirleriyle ve toplumla olan ilişkilerini düzenleyen ve uyulması kamu gücü ile desteklenmiş bulunan sosyal kurallar bütünüdür

Teknik Anlamda Hukukun Tanımı
•	“Örgütlenmiş bir toplum içinde yaşayan insanların birbirleriyle veya kişilerin  yine kendilerinin meydana getirdikleri topluluklarla ve bu toplulukların birbirleriyle olan ilişkilerini düzenleyen,
 kişilerin hukuki güvencesini ve insan haklarını sağlamak amacıyla oluşturulan ve 
devlet gücü ile desteklenen, 
bağlayıcı, genel ve devamlı hukuk kurallarının bütünüdür.”
Hukukun Görevi (Varlık Sebebi)
•	Toplum içinde yaşayan insanların aralarında kurarak gerçekleştirdikleri ilişkiye toplumsal ilişki veya sosyal ilişki denir.
•	Hukukun amacı bu ilişkilerin bir kısmını düzene bağlamaktır.
•	Hukuk bu yolla:

Hukuk
•	1-Toplumda Barışı Sağlar
•	2-Toplumda Hukuksal güvenliği sağlar
•	3-Toplumda adaleti sağlar
•	4-Toplumda Oluşum ve gelişimlere cevap verme görevini yerine getirir

I- Hukuk toplumda barışı sağlar
•	Hukuk toplumdaki güçleri sınırlar, bu güçler  arasında denge sağlar, çıkar çatışmalarını güven, eşitlik ve özgürlük içinde bir rekabete çevirmeye çalışır.
•	Böylece kişilerin maddi ve manevi varlıklarının gelişimi ve toplum barışı sağlanmış olur.
II-Hukuk toplumda hukuksal güvenliği sağlar
•	Herkesin bağlı olacağı kuralı bilmesinde, davranışlarını ona göre ayarlamasında büyük yarar vardır.
•	Hukukta şekilcilik (formalizm)ve açıklık (aleniyet) ilkeleri toplumda güven duygusunu sağlamak için öngörülmüştür.
III-Hukuk Toplumda Adaleti Sağlar
•	Hukukun temel görevleri arasında 
•	Adaleti sağlamak gelir
•	Terazisiz kılıç kaba kuvvet  Kılıçsız terazi hukukun aczi anlamına gelir
•	Adaletin sağlanması hukuku iki yönden ilgilendirir
•	1- Adil kurallar koyularak objektif adalete uygun düzen sağlanmış olur
•	2-Hukuk düzeninin uygulanmasında adaletli olunur
•	Bu nedenle hukuk adalet bilimi olarak tanımlanır
A-Adalete ilişkin düşünceler
•	Aristoteles’e göre adalet 
•	1- Geniş anlamda adalet= fazilet (bilgi ve ahlak). Fazilet, akıl yolu ile ifrat, ile tefrit arasındaki en doğru yolu bulmaktır.
•	2- Dar anlamda adalet: İnsanın dünya nimetlerini paylaşırken ne kendine ne de başkalarına zarar verecek şekilde hareket etmesidir.
•	a- Denkleştirici   b- Paylaştırıcı  

Denkleştirici adalet-paylaştırıcı adalet
•	Denkleştirici adalet: kişilerin kendi aralarındaki ilişkilerini düzenler. 
•	Özellikle eşya ve hizmetlerin değiş tokuşunda uygulanır. Bu değiş-tokuşta bir aritmetik eşitlik düşüncesi benimsenir. 
•	Buna göre edim ile karşı edim arasında bir eşitlik varsa denkleştirici adalet gerçekleşmiştir. Denkleştirici adalet , genç ya da yaşlı , zengin ya da fakir olmasına bakılmaksızın herkesin eşit işleme tabi tutulmasını öngörür. 
•	Ancak denkleştirici adalet aynen uygulandığında her zaman adil davranılmış olmaz. Çünkü kişiler ehliyetleri, bilgi ve yetenekleri açısından birbirinden farklıdır.
Paylaştırıcı (dağıtıcı) adalet
•	Orantılı bir adalet düşüncesine dayanır
•	Bu düşünce gereğince, gereksinimleri, yetenekleri ve olanakları bakımından eşit durumda olmayanlara  eşit davranılmamalıdır. Çünkü farklı durumdaki kişilere eşit davranmak eşitliğin çiğnenmesidir. Herkesin hakları meziyet ve başarısı ile, görevleri de ehliyet ve yeteneği ile orantılı olmalıdır.
•	Örneğin herkes yeteneği ve katkısı oranında ücret almalı, gelir vergisi geliri daha çok olandan daha fazla alınmalıdır.
B-Adaletin Nasıl Sağlanacağı Sorunu
•	1- Ortak yarar kıstası ile adalet sağlanabilir
•	2- İnsan hakları bildirgesinde belirtilen temel haklar iç hukuka aktarılarak adalet sağlanabilir.
–	Bireysel insan haklarına dayanan adalet kavramı (19.yy)
–	Sosyal adalet ilkesine dayanan insan hakları 
Sosyal adalet
–	Sosyal adalet, “ortaklaşa iyi”nin gerçekleştirilmesi amacını güder. Toplumdaki hak ve ödevlerin belirlenmesinde kıstas bütünün iyiliği “ortaklaşa iyi” dir. 
–	Buna göre her kişi sırf kendi yetenek ve özelliklerine göre hakettiği değil aynı zamanda bütünün bir parçası olarak kendisine düşen hak ve ödevler belirlenir. Böylece zayıfların korunduğu bir düzen kurulur.

C-Adaletin gerçekleşmesinde hakkaniyetin rolü
•	Kanun koyucu adaletin gerçekleştirilmesi için hakkaniyet ilkesini kabul etmiştir (MK 4/BK 44)
•	Adalet de hakkaniyet de ahlaka yöneliktir, ancak ikisi arasındaki düşünce farklıdır.
Adalet- Hakkaniyet İlişkisi
•	Adalet hukuk kurallarına egemen en yüksek ahlaki düşünceyi ifade ederken, hakkaniyet somut olayın özelliklerini göz önünde tutarak adalete ulaşmak için başvurulan yollardan biridir (somut olay adaleti).
•	Hakkaniyet adil olmayan kuralın değil, adil olmayan sonuçların değiştirilmesi amacına hizmet eder.

IV-Hukukun oluşum ve gelişimlere yanıt verme görevi
•	1- Hakimin hukuk yaratması
•	2-Hakimin takdir yetkisi
•	3- Dürüstlük kuralları
•	4- Hakkın kötüye kullanılması yasağı
Hukukun Temeli Hakkında Görüşler
1- Hukuku Bilinçli İrade Ürünü Sayan Görüşler
 a)	Tanrısal İrade Kuramı
b)	Beşeri İrade  Kuramı
		aa) İradeci Pozitivizm
		 bb) Normcu Pozitivizm
	   c)	 Genel İrade veya Toplumsal Sözleşme Kuramı
2- Hukuku İrade Dışı   Sayan Görüşler
•	Doğal Hukuk Kuramı
•	Tarihçi Hukuk Kuramı
•	Sosyolojik Hukuk Kuramı
1- Hukukun temelini bilinçli bir iradenin ürünü sayan  görüşler

•	Bu görüşler de kendi aralarında farklı çerçevelerde değerlendirilmektedir. 
•	Hukukun temelini iradeye bağlayan  bu görüşler  iradenin kaynağı olarak bazan tanrısal iradeyi bazan beşeri iradeyi bazan da  genel iradeyi göstermektedirler.

•	A-Tanrısal İrade Kuramı 

•	Tanrısal irade taraftarlarına göre evrendeki tüm varlıklar  gibi hukuk da tanrı tarafından yaratılmıştır. 
•	Hukukun  konulması gibi değiştirilmesi ve konulması da tanrının iradesine bağlıdır. 
•	Tanrı koyduğu hukuk kurallarını peygamberleri aracılığıyla insanlara bildirir.

•	Kitab-ı Mukaddes ve Kur’an’ı Kerim’in hukukun kaynağı konusunda benimsediği doktrin tanrısal irade doktrinidir. Bu düşünce hukukun kaynağını irade dışı olgularda arayan kuramlardan  doğal hukuk anlayışında bir yaklaşım tarzı olan ve dini ilahi iradenin  ürünü sayan görüşle benzeşmektedir. Ancak bu iki düşünce arasında temel bir fark da vardır. Buna göre tanrısal irade kuramı da metafizik bir nitelik taşımasına karşılık hukuku açıklayış şekli itibariyle diğer pozitivist kuramlara benzer. Bu anlamda hukukun tanrısal iradeden de kaynaklansa “konulmuş” (pozitif) bir şey olduğunu söyler. Doğal hukuk görüşüne göre ise hukuk bilinçli bir iradenin ürünü olmayıp, konulmuş (vazedilmiş) bir şey değildir. 

•	Tanrısal irade kuramı tanrının varlığı hipotezine dayanıp, hipotezin kanıtlanması ya da çürütülmesi bilimsel uğraşın alanına girmediği  ve ayrıca bu kuramın benimsediği hukuk sistemi teokratik nitelikte olduğu için kabul edilemez.  AY md. 2 gereğince TC laik bir devlettir. Bu da  ülkemizde hukukun kaynağının tanrısal irade olamayacağı anlamına gelir. 

B- Beşeri İrade Kuramı

•	Bu kurama göre hukuk iradenin ürünüdür. Ancak hukukun temelinde bir ya da birden çok kişiden oluşmuş organın iradesi yatar. Bu kuramın da birbirinden nitelik olarak farklı açıklanış biçimleri vardır. Bunlardan birincisi iradeci pozitivizm diğeri de normcu pozitivizm olarak adlandırılır. 
İradeci pozitivizm
•	İradeci pozitivizmde bir yandan hukukun iradenin ürünü olduğu bir yandan da pozitivist yani konulmuş olduğu vurgulanır. Buna bağlı olarak hukukun temelini bu irade tarafından konulmuş olduğu ileri sürülür. Ancak hukuku koyan bu iradenin niteliği hakkında görüş birliği yoktur. Kimine göre bu irade devlet, kimine göre siyasi iktidar kimine göre ise ekonomik iktidardır. 
•	Bu kuram taraftarlarından John Austin hukuku iradeci bir şekilde “egemenin emri”  olarak tanımlamıştır. Buna göre  “egemen”, siyasal bağımsızlığa sahip bir toplumda  herkesin kendisine itaat ettiği , ama kendisinin hiç kimseye itaat etmediği kişidir.  Bu aslında Tanrı’yı, hükümdarı ya da modern yasa koyucuları içine alan bir formülasyondur.  Buna göre hukuk kim olursa olsun “egemen”in ürünüdür. 
Normcu pozitivizm
•	Normcu pozitivizm de iradeci pozitivizm gibi  hukukun kendiliğinden oluşmuş, yaratılmış bir şey  olmayıp konulmuş (pozitif) olduğunu kabul etmekle birlikte, devletin iradesi ya da egemenin iradesi gibi bir kavrama başvurmaksızın hukukun kaynağının yine hukuk olduğu görüşünden hareket ederler. 
•	Bu düşüncenin en önemli taraftarlarından Kelsen’e göre hukuk normlardan oluşmuş bir düzendir. Bir hukuk kuralının temelinde daima bir başka hukuk normu bulunur. En üst normun temelini ise Grundnorm (temel norm) oluşturur.  Buna göre temel norm varsayımsaldır (farazi, hipotetik) ve bunun bir yaratıcısı yoktur.
•	Bu düşünce, anayasanın altında yer alan normların kaynağını açıklayabilmektedir. Ancak normcu pozitivizm anayasanın temeli sorusuna doyurucu yanıt verememektedir. Çünkü anayasalar  “kurucu iktidar”ların ürünüdür ve bu iktidarlar herhangi bir norma bağlı olmaksızın anayasayı meydana getirirler. Buna bağlı olarak hukukun temelini açkılayan düşünce olarak, anayasanın altındaki normlar açısından normcu pozitivizmi anayasanın temeli açısından da iradeci pozitivizmi kabul etmek uygun görünmektedir. 

C-Genel İrade veya Toplumsal  Sözleşme Kuramı

•	Bu kuramın temsilcileri insanların doğal bir ortamdan hukuksal bir ortama geçerken kendi iradeleri ile hukuku yarattıkları düşüncesindedirler.
•	Görüşün temsilcileri Thomas Hobbes, John Locke ve Jean Jacques Rousseau’dur. 
•	Bu düşünceler laik ve realist olmasına karşılık bir varsayıma dayandığı için eleştirilmiştir.
1-Hobbes
Hobbes’a  göre doğal yaşam döneminde  savaş, kargaşa , didişme vardı. 
Bu dönemde insan insanın kurdu (homo homini lupus) idi ve herkesin herkesle savaşı (bellum omnium contra omnes) söz konusu idi. İlerlemenin yapılamadığı bu dönemde, kargaşadan bıkan insanlar düzeni ve barışı sağlamak için  kendi aralarında bir anlaşma yaptılar  ve bu sözleşme ile kendi özgürlüklerini Leviathan’a  (dev, ejderha) devrettiler.  
Burada Leviathan ile kastedilen Devlettir. Toplumsal sözleşme ile bireyler devletin koyacağı kuralları kabul etmişlerdir.  Buna bağlı olarak hukuk, doğal yaşam halinde bulunan bireylerin düzeni sağlamak için yaptıkları bu toplumsal sözleşmeden doğmuştur.  
Kişilerin özgürlüklerini  Leviathan’a devretmişlerdir. Leviathan’nı  tek görevi ise düzen sağlamaktır. Bu anlayıştaki sistem özgürlükçü değil otoriterdir.  Hukukun temelindeki sözleşme tek taraflıdır, dolayısıyla Leviathan’ı bağlamaz ve devlet istediği zaman hukuku değiştirebilir. 
2-John Lock
•	2-John Lock’a göre ise doğal dönemde barış ve özgürlük  vardı. İnsanlar mutlu bir yaşam sürüyordu. 
•	Bu dönemin eksikliği suç işleyen kişileri cezalandıracak bir organizasyondu. İşte bu eksikliği giderip suç işleyen kişileri cezalandırmak için insanlar aralarında bir anlaşma yaptılar. Bu sosyal sözleşme ile insanlar cezalandırma haklarını kurdukları bu organizasyona (devlete) devrettiler. Devlet suç işleyenleri cezalandıracak kurallar koydu  ve suç işleyenleri cezalandırmaya başladı. Böylece de hukuk doğmuş oldu. 
•	Ancak insanlar cezalandırma yetkisi dışındaki yetkilerini devlete devretmediler. Dolayısıyla bu hukuk anlayışında bireyler  suç işlemedikçe onlara müdahale edilemez. Bu yüzden Lock’un hukuk anlayıcı otoriter değil özgürlükçüdür. 
•	Bu anlayış gereğince, bireylerin devletle yaptıkları anlaşma sadece bireyleri değil aynı zamanda devleti de bağlar. Devlet hukuka uymazsa bireylerin direnme hakkı doğar. 
3-Jean –Jacques Rousseau
•	Jean –Jacques Rousseau da Hobbes gibi doğal yaşamda insanlar arasında eşitlik, barış ve mutluluğun olduğunu savunur. 
•	Ancak özel mülkiyetin ortaya çıkması ile bu mutluluk ortadan kalktı ve artık doğal yaşamda huzur kalmadı. Bu düzeni yeniden kurmak için insanlar aralarında anlaştılar . 
•	Rousseau bu anlaşmaya sosyal sözleşme (contrat social) ve bu anlaşma ile oluşan iradeye “genel irade (volante generale) der. İşte hukuk bu genel iradenin ürünüdür
II- HUKUKU İRADE DIŞI SAYAN GÖRÜŞLER

•	Bu görüş yandaşları hukuku bilinçli bir iradenin ürünü saymazlar. 
•	Onlara göre hukuk bir varlık tarafından önceden düşünülmüş ve tasarlanmış bir şey değildir. 
•	Bu düşünce hukuku kendi kendine oluşmuş bir kavram olarak kabul eder ve  
–	doğal hukuk akımı, 
–	tarihçi okul akımı ve 
–	sosyolojik hukuk akımı 
olarak çeşitli anlayışları içinde barındırır. . 

•	1-Doğal hukuk, en geniş anlamıyla “doğanın hukuku”, yani doğadan “kaynaklanan hukuk” anlamına gelir.  Ancak bu doğadan kaynaklanan  hukuk kavramındaki “doğa” deyimine verilen anlam yüzyıllar içinde değişikliğe uğramıştır.  
•	a-İlk çağda  doğal hukuk kavramı kendi özgül anlamında kullanılmaktadır. Yani doğal hukuk doğadan kaynaklanan, doğanın hukuku anlamındadır. “Doğa” doğal düzen demektir ve doğanın düzeni (fusis) toplumsal düzene (nomos) uygulanmalıdır.  Kadim doğal hukuk anlayışına göre  hukukun kaynağı doğal düzende bulunur ve insan doğası da fiziksel ve biyolojik doğaya (tabiata) tabidir. 
•	Kallikles’e göre doğada kuvvetli olan hayvanlar daha güçsüz olanları yenip yok ederek yaşamaktadır. Doğa da insana aynı şeyi emretmektedir. 
•	Aristo ve Ulpianus tarafından da benimsenen doğal hukuk anlayışına göre hukukun temeli biyolojik tabiattır. 

•	b-Ortaçağda,  doğal hukuktan, ilahi düzenin kuralları yani dini hukuk anlaşılmıştır.  Aziz Augustinus doğal hukuku  “Tanrının ifadesi olan ebedi bir kanun” olarak tanımlar. Bu düşünür en ünlü eseri De Civitea Dei (Tanrı Devleti) de dinsizlerin ve din yolundan sapanların cezalandırılmasını önermektedir. Bu önerisi ilk defa 1183 de İtalya’da kurulan Engizisyon Mahkemeleri’nde uygulama alanı bulmuştur. 
•	Bu dönemin bir diğer önemli temsilcisi de Thomas Aquinas’tır. Kendisine ortaçağın Aristo’su denilen bu düşünür, insani kanunların ilahi ve ebedi kanunlara uyması gerektiğini söyler. Ona göre ebedi kanunlar evreni yaratan ve yöneten kanunlardır. Bu kanunlar ilahi iradeyle ifade edilir. Dolayısıyla hukukun kaynağını beşeri irade değil ilahi irade oluşturur.

•	c-Yeni çağda ise doğal hukuk laikleşerek içerik değiştirmiş ve akli hukuk anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Buna göre hukuk insan aklının ürünüdür.  Buradaki akıl genel ve soyut anlamda “beşeri aklı” yani insanın “akli tabiatı”nı ifade etmektedir. 
•	Bu görüşün temsilcilerinde Hugo Grotius   “De Jure Belli et Pacis” (Savaş ve Barış Hukuku) adlı eserinde insanlarda akla göre yaşama içgüdüsü olduğunu bu içgüdünün de hukukun kaynağını oluşturduğunu ifade eder.  Bu düşünüre göre bütün insanlığı kapsayan ve değişmez bir takım doğal hukuk kuralları vardır. İnsan aklının doğası gereği insan iyiyi ve kötüyü ayırt edebilir. Hukuk işte insan aklının böyle bir emridir. 
•	Grotius insanın akılsal doğasından kaynaklanan doğal hukuk kurallarına örnekler

•	vermektedir. Bunların başında pacta sunt servanda (ahde vefa) ilkesi gelir. İnsan aklı verilen sözün tutulmasını emretmektedir. 
•	Bunun gibi kişinin sahip olduğu şeyler üzerindeki hakkına herkesin saygı göstermesi , herkesin kusuru ile sebep olduğu zararı tazmin etmesi, herkesin başkasına ait şeyleri sahibine vermesi, herkese hak ettiği cezanın verilmesi doğal hukuk kurallarıdır. Bunlar akla uygun oldukları için geçerlidir ve insan aklının doğasından kaynaklanır. 
•	Grotius’a göre Tanrının varlığı ya da yokluğu bu kuralların uygulanmasından bağımsızdır.  Doğal hukukun emirleri Tanrının da emirleri, yasakları Tanrının da yasaklarıdır . Hatta tanrı bile doğal hukuku değiştiremez. Böylece Grotius doğal hukuku laikleştirmiştir. 

2- Tarihçi Hukuk Kuramı
•	2- Tarihçi Hukuk Kuramı , da hukuku bilinçli bir iradenin ürünü olarak görmez. Hukuk tarihsel süreç içinde kendiliğinden yaratılmıştır. En önemli temsilcisi Friedrich Carl von Savigny dir. Savigny’ye göre hukuk “halk ruhu”ndan doğar (Volksgeist). Hukuk da tıpkı dil gibi kendiliğinden doğar ve gelişir. Nasıl dil kendiliğinden doğup gelişiyor, dil bilimcileri gerçekleşen bu gelişme üzerine dilin ilkelerini ve kurallarını tespit ediyorlarsa hukuk da kanun koyucunun eseri olmayıp halk ruhunun bilinçsiz bir ürünüdür. Savigny kanunlaştırmaya karşıdır. Ona göre kanunlaştırma hukuku kalıplara sokmak, halk ruhundaki doğal gelişimini engellemektir. Gerçek hukuk örf ve adet hukukudur. Hukuk evrensel olamaz. 
3- Sosyolojik Hukuk Akımı
•	Sosyolojik Hukuk Akımı, hukukun kaynağı konusunda kanun koyucunun iradesini de insan aklını da kabul etmemektedir. Hukukun kaynağı toplumsal ilişkilerde bulunan “toplumsal gerçeklikte”dir. Bu düşünce hukuki pozitivizmin şekli (biçimsel) hukuk anlayışını reddeder. Hukuk sosyolojisi alanındaki çalışmalardan hem yararlanmış hem etkilenmiş olmakla birlikte, bu akım hukuk sosyolojisinden farklıdır. Bu akım, hukuku sosyal hayattaki etkinliği bakımından ele almış, hukukun yöneldiği amaçları da göz önünde bulundurarak somut gerçekliğin gereklerine ve değerlerine uygun bir hukuk teorisi oluşturmak iddiasını taşır. En önemli temsilcileri Ehrlich, Pound ve Duguit’dir. 

HUKUK KURALLARI -HUKUKİ KURUMLAR- HUKUK DÜZENİ- HUKUK SİSTEMİ
•	Hukuk kuralları:Toplum içinde kişi davranışlarını düzenleyen  ve uyulması devlet gücü ile (yaptırım) sağlanmış kurallardır
•	Hukuki kurumlar: Aynı amaca yönelik hukuk kurallarının oluşturduğu bütün. 

•	Hukuk düzeni: yürürlükteki hukuk kurallarının tümünün getirdiği yetkiler, izinler, yasak ve emirlerin toplamıdır (Türk Hukuku, AB Hukuku)
•	Hukuk Sistemi: Bir hukuk düzeninin toplumun kendi sosyal, ekonomik, politik gereksinimlerine ve sosyal yaşantısına cevap vermek için esinlendiği büyük sistemler. 

BÜYÜK HUKUK SİSTEMLERİ
•	1- Roma- Cermen Hukuk sistemi
•	2- Common Law  
•	3- Dini Hukuk sistemi
•	4- Sosyalist hukuk sistemi 
HUKUK KURALLARININ UNSURLARI VE ORTAK NİTELİKLERİ
•	Hukuk kurallarının unsurları
–	1-Talep normları: Kişilerin davranışlarına veya ilişkilerine bağlı olarak bazı emirler, yasaklar, izinler ve yetkiler içerir. Bunlar doğrudan doğruya bir davanın temelini oluşturur.
–	2-Yardımcı normlar: Talep normlarını daha yakından belirleyen, tamamlayan sınırlayan veya değiştiren normlardır.
HUKUK KURALLARININ HUKUKSAL NİTELİKLERİNE GÖRE AYRIMI
•	Emredici Kurallar
•	Yedek Kurallar
–	Tamamlayıcı kurallar
–	Yorumlayıcı kurallar
•	Tanımlayıcı kurallar: Bir hukuki kavramın, kurumun hangi anlama geldiğini açıklayan kurallardır:
•	Örnek: MK 13 ayırdetme gücünü tanımlar
EMREDİCİ KURALLAR
•	Amacı
•	Kamu düzenini korumak
•	Ahlak kurallarını korumak
•	Zayıfları korumak
•	Niteliği
•	Kanunla kuralın emredici olduğu belirtilenler
•	Açıkça emredici olduğu belirtilmeyenler
•	Ör:Adam öldürmek yasaktır.bir kişinin kendini öldürtmek için yapacağı ant. geçersizdir.Böyle bir ant. yı gerçekleştiren kişi ceza kanununun ilgili maddesiyle cezalandırılır.
Yedek Kurallar
•	Tamamlayıcı Kurallar: Taraflar yaptıkları anlaşmada birinci derecedeki noktalarda anlaşmış, ikinci derecedeki nokta-larda anlaşmamışlar ve bu noktaları tamamlayan bir hukuk ku-ralı varsa bu kurallar uygulanır. Bunlar tamamlayıcı kurallardır.
      Örnek: Yasal faiz, yasal mal rejimi, aynı zamanda ifa yükümü 
Yorumlayıcı Kurallar
•	Tarafların bir hukuki işlemde kullandıkları ancak ne anlam geldiğini açıklamadıkları hususlara ilişkin bir hüküm kanunda öngörülmüşse o hüküm yorumlayıcı hükümdür. 
         Örnek:Senedin iadesi borcun ödendiği anlamına gelir.ama taraflar senedin tercüme için veya bir noksanının giderilmesi için verildiği konusunda anlaşabilirler.
                 Taraflar sözleşmede ayın başı tabirini kullanmış fakat bunla neyi kastettiklerini açıklamamışlarsa bu tabirden ayın 1. günü anlaşılması gerekir. 

Tamamlayıcı hukuk kuralları:
•	Tamamlayıcı hukuk kuralları esasen taraf iradelerinin öncelikli olduğu alanlarda onların iradelerindeki eksiklikleri tamamlamak amacıyla konmuştur.özel hukukun çoğu kuralı tamamlayıcı hukuk kuralıdır.
•	       ÖR:Taraflar bir borç ilişkisinde ödenecek olan faiz oranını kanuni faizden daha farklı olarak tespit ederse bu geçerlidir aksi halde kanuni faiz uygulanır.
TANIMLAYICI HUKUK KURALLARI
•	Bu kurallar hukuki kurumları tanımlar ve bu kurumların anlaşılmasına yardımcı olurlar.
•	   ÖR:Nişanlanmayı,temyiz kudretini tanımlarlar.bunların farklı anlaşılması söz konusu olamaz.
Hukuk Kurallarının ortak nitelikleri
	1- Hukuk kralları maddi kalıp (olgu) ve hukuksal sonuçtan oluşur
-Hem talep normu (tam norm) hem yardımcı norm bağlayıcı bir hukuksal sonucu içerir
-Talep normunda yer alan ve kişi davranışına ilişkin düzenlemenin olduğu kısma maddi kalıp denir.
2-Hukuk kuralları kişi davranışlarını, istisnaen de doğa olaylarını düzenler
3- Hukuk kuralları genel, soyut ve süreklidir
4- Hukuk kuralları  bir yaptırıma dayalıdır.
Yaptırım
•	Yaptırım: Bir hukuk kuralına aykırı davranıldığında o davranışta bulunan kişinin karşılaşması, hukuk düzenince öngörülen sonuç. 
     ÖR:Adam öldürmeye hapis cezası,borç ödememeye cebri icra,haksız rekabete tazminat, küçüklerle yada akli dengesi yerinde olmayanlarla yapılan işlemlerde hükümsüzlük ve bir hukuk kuralına aykırı idari işleme iptal edilebilirlik…

Eksik borçların çeşitleri

•	1- Doğuştan eksik borçlar
–	Kumar ve bahisten doğan borçlar
–	Ahlaki ödevlerin ifasından doğan borçlar
•	2- Geçici eksik borçlar
–	Karı- koca arasındaki alacak borç ilişkisinden doğan borçlar
•	3- Sonradan eksik borçlar
–	Zamanaşımına uğramış borçlar

YAPTIRIM TÜRLERİ
•	CEBRİ İCRA:Mükellefin yerine getirmediği borcunu devlet gücü ile borcunu yerine getirmeye mecbur ettirilmesidir.                                                    ÖR:(S),(A)’ya TV satmışsa (A) TV bedelini satım sözleşmesinde kararlaştırılan şekilde ödemelidir.(A) TV nin bedelini kararlaştırılan zamanda (S)’ye ödememişse (A)’nın cezalandırılması yerine hukuk kuralının zorla uygulanması daha uygun olacaktır.devlet (A)’dan TV bedelini zorla alıp (S)’ye verecektir.
•	TAZMİNAT:Bir kimsenin bir hukuk kuralına veya yaptığı sözleşmeye aykırı davranması sonucunda doğacak zararı ödeme yükümüdür.                                                ÖR:Trafik kazasında kusursuz olarak yaralananın tedavi masraflarının,nişanın bozulmasıyla kusursuz olan tarafın uğradığı manevi çöküntünün tazmini gibi..
 
•	GEÇERSİZLİK:Kurulmuş olan bir hukuki işleme kanun koyucunun tarafların istediği hüküm ve neticelerin bağlanmamasıdır. Eksiklik,butlan ve iptali içerir.                                                                ÖR:Bir kişinin öldürtülmesi için yapılan ant.(butlan)      Ölüme bağlı tasarrufun tehdit altında yapılması durumunda iptali istenmesi(iptal)                           Ayırdetme gücüne sahip reşit olmayan (A)nın tan ehliyetli (B)ile yaptığı satış akdi,yasal temsilci onayıyla geçerli olur(eksiklik)
•	CEZA:Hukuk kurallarına aykırı davranılması sonucu karşılaşılacak sonuç
•	    ÖR:Müebbet hapis,ağır hapis,para cezaları…
  
•	ZORALIM:Suç işlenmesiyle ilişkin eşyanın, suç işlenmesinde kullanılan veya bu amaçla hazırlanan malın devlet hazinesine mal edilmesidir.                                                 ÖR:Uyuşturucu madde ve kaçak eşyaların kişinin elinden alınması
•	İDARİ İŞLEMLERDE İPTAL:Hukuk kuralına aykırı olarak yapılmış bir idari işlem bu yüzden menfaatleri zedelenen kişinin talep etmesiyle görevli yargı memurlarınca ortadan kaldırılır.                ÖR:Belediyenin aldığı karara dava açılması
Hukukun Çeşitli Anlamları
•	1-Pozitif Hukuk
•	2-Mevzu Hukuk
•	3-Tabii Hukuk
•	4-Tarihi Hukuk
Pozitif Hukuk
•	“Belirli bir ülkede,
   belirli bir zamanda yürürlükte bulunan hukuk” anlamına gelir.(müspet hukuk)
Mevzu Hukuk
•	Bir ülkede belli bir zamanda yürürlükte bulunan hukuk kurallarından sadece yazılı olanlarını kapsar. 
•	Yetkili bir makam tarafından konulmuş hukuk kurallarının bütünüdür. 
•	Kanun-KHK-Antlaşma-Tüzük-Yönetmelik
•	(Mevzuat)
Doğal Hukuk
•	Pozitif hukukun karşısında doğal hukuk vardır
•	Yürürlükteki kanunlardan çıkan değil doğadan kaynaklanan hukuk demektir. 
•	Olanı (de lege lata) değil olması gerekeni (de lege ferenda) anlatır. (ideal hukuk)
Tarihi Hukuk
•	Yürürlükten kalkmış olan hukuktur.
•	Roma Hukuku,
•	Osmanlı Hukuku,
•	....
•	....
Hukukun Dalları
•	Kamu Hukuku: Devletin ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının , örgütlenişine, işleyişine, gördükleri hizmetlere ilişkin kuralları içerir. 

•	Özel Hukuk:Kişilerin birbirleriyle olan ilişkilerini düzenler. Hukuksal ilişkiye katılan taraflar birbirlerine karşı eşit konumdadırlar. Özel hukukta irade serbestisi ilkesi geçerlidir. Bu ilke gereğince kişiler hukuk düzeni içinde hukuksal ilişkilerini serbestçe düzenlerler.

•	Kamu hukuku, kişinin Devletle ve diğer kamu kurum ve kuruluşları ile olan ilişkisini ve Devletle diğer bir devlet arasındaki ilişkiyi düzenleyen hukuk kurallarıdır.                      ÖR:Anayasa,idare,ceza,yargılama,devletler genel hukuku ve mali hukuk.

•	Kamu hukuku alanında kişinin devletle ilişkisinde kişi devletin emrine uyar. Ancak Devlet de hukuk kuralları ile bağlı ve sınırlandırılmıştır. Bu aynı zamanda hukuk devleti ile polis devleti arasındaki farkı ortaya çıkarır.

Kamu Hukuku- Özel Hukuk Ayrımına Yönelik Kuramlar
Menfaat Kuramı (Ulpianus, MS.170-228: Kamu hukuku Roma Devletine, özel hukuk kişilerin menfaatine ilişkin hukuktur)
•	Bir hukuk kuralı ile kamu yararı öngörülmüşse kamu hukuku, bireysel çıkar öngörülmüşse özel hukuk kuralı söz konusudur.
•	Örn.: Alım- satım, kira gibi ilişikleri düzenleyen kurallar özel hukuk kurallarıdır
•	Bir kişinin vergi borcunu ödememesi, kamulaştırma halinde devletin menfaati vardır. Kamu hukuku kuralıdır.
İlişkinin Tarafları Kuramı
Montesquieu (1689-1755) Yönetenler-Yönetilenler
•	Kamu hukuku, yönetenlerle yönetilenler arasındaki ilişkileri düzenleyen hukuktur
•	Özel hukuk, yönetilenlerin kendi aralarındaki ilişkileri düzenleyen hukuk kurallarıdır.
Egemenlik Yetkisi Kuramı (Süjeler Kuramı)
•	Özel hukuk ilişkisinde taraflar (süjeler) arasında eşitlik söz konusu olduğu halde , kamu hukuku ilişkisinde taraflar arasında bir astlık-üstlük ilişkisi vardır.                              ÖR:Devlet kişiden vergi alır.Kişiyi askere çağırır.Suç işleyen kişiyi cezalandırır.lüzum görüyorsa bedelini ödeyerek onun taşınmazını kamulaştırır.burada devlet ile özel kişi eşit durumda değildir.

Anayasa Hukuku
•	Anayasa Hukuku, devletin organizasyonunu, yani şeklini yapısını, organlarını (yasama, yürütme, yargı) ve işleyişini, bunların birbiri ile olan ilişkilerini, kişilerin temel hak ve özgürlüklerini, kişinin devlet karşısındaki durumunu düzenler.
•	Anayasamızda beş temel ilke yer alır
Anayasanın İlkeleri
•	1- Milli Devlet İlkesi
•	2-Demokratik Devlet İlkesi 
•	3-Laik Devlet İlkesi
•	4-Sosyal Devlet İlkesi
•	5-Hukuk Devleti İlkesi
   Hukuk devleti , vatandaşlarına temel hak ve hürriyetleri tanıyan , yürütme organları ve idari makamların hukuka bağlılığını sağlayan devlettir. 
İdare Hukuku
•	Devletin idaresinin teşkilat ve işleyişini, kişilerin idare ile olan ilişkilerini, kamu hizmetlerinin görülmesini düzenleyen hukuk kurallarıdır. 
      1- Teşkilat anlamında İdare: Yasama ve yargı organlarının uğraştıkları alanların dışında kalan bütün kamu hizmetlerini yerine getiren organdır.
        A) Genel Yönetim                                         aa) Taşra örgütü      bb)Merkez örgütü
        B) Yerinden yönetim
   aa) Yerel Kuruluşlar   bb) Hizmet Kuruluşları    cc) Meslek Kuruluşları
Memur ve idari işlem kavramları
•	Memur:İdarenin kendisine düşen hizmetleri yürütebilmesi için personele gereksinim vardır. Bu personele memur denir
•	İdari İşlem:İdarenin İdare Hukuku alanında hüküm ve sonuç doğurmak üzere yaptığı işlemler.
–	Tek taraflı idari işlemler (Yönetmelik çıkarma, memur atama)
–	İki taraflı işlemler (imtiyaz sözleşmeleri)
Ceza Hukuku
•	Ceza Hukuku, toplum düzenini bozucu ve suç olarak nitelenen davranışların cezalandırılmasıyla ilgili kuralları içerir.
•	Ceza normlarının bulundukları yer ve niteliklerine göre:
–	A)temel ceza hukuku-tamamlayıcı ceza hukuku
–	B)Müşterek ceza hukuku – özel ceza hukuku. 
–	C)yaptırımı olan normlar- bir normun uygulanmasında  önemi olan hususları içeren normlar
–	Ayrımları yapılır.
Devletler Hukuku (uluslar arası hukuk)
•	Bir devletin diğer devletler ile veya uluslar arası kuruluşların birbirleri ile olan ilişkilerini düzenler.
•	Başlıca kaynakları, uluslar arası anlaşmalar, hukukun genel ilkeleri,uluslar arası gelenek kurallarıdır.
•	Yaptırımlar net ve açık değildir (savaş ilanı, ambargo, mukabele-i bilmisil)
Genel Kamu Hukuku
•	Bu hukuk dalı soyut anlamda Devletin oluşumunu, devlet otoritesinin kaynağını, bu otorite karşısında kişilerin özgürlüklerini hukuk, felsefe, tarih ve sosyoloji açısından inceler.
•	Pozitif hukuk dallarıyla meşgul olmaktan çok , devlet ve kamu özgürlükleri kavramlarının tarihsel, sosyolojik ve felsefi dayanaklarını araştırıp açıklamaya çalışan soyut bir bilim dalıdır. Bu yüzden “Devlet Kuramları” olarak adlandırılır.
Mali Hukuk(Kambiyo ve Maliye-Vergi Hukuku)
•	Kambiyo hukuku, uluslararası para ve ticaret ilişkilerini inceler
•	Maliye-Vergi hukuku ise devletin bütçesini, gelir kaynağı olan verginin konulma çeşitlerini, gerçekleştirilmesini,tahsilini, bunlara ilişkin hukuk kurallarını, resim ve harçları düzenler
Vergi Hukukunun Temel İlkeleri
•	1-Genellik: Herkesin vergi vermekle yükümlü olması ilkesini ifade eder
•	2- Adalet: Herkesin mali gücü oranında vergi vermesi ilkesini ifade eder
•	3- Kanunilik: Vergi, harç, resim vb. mali yükümler ancak kanunla düzenlenebilir.

•	Vergi: Devletin kişilere yaptığı belli bir hizmet veya iş söz konusu olmaksızın, yasa gereği herkesin ödemekle yükümlü olduğu para
•	Harç: Devletin yaptığı belirli bir hizmetin karşılığı olarak alınan para (tapu harcı, noter harcı..)
•	Resim: Belli bir hizmetin yapılmasına izin veya ruhsat verilmesi karşılığı alınan para(damga resmi, eğlence resmi, ilan resmi ..)
Yargılama Hukuku
•	Mahkemelerin yargı görevini yerine getirirken uyguladıkları yol ve yöntemlerle ilgili hukuk kurallarını içerir.

•	1- Anayasa yargısı
•	2- Genel yargı
–	a) Medeni Yargı (hukuk yargısı)
•	aa) Çekişmeli yargı
•	bb) Çekişmesiz yargı
•	b)Genel Ceza yargısı	
•	3- Uyuşmazlık yargısı
•	4- Seçim yargısı
•	5-Hesap yargısı
İcra ve İflas Hukuku
•	İcra hukuku, özel hukuk alanında ortaya çıkan uyuşmazlıklara ilişkin olarak mahkemeler tarafından verilen kararların gerektiğinde Devlet organları eliyle zorla yerine getirilmesinde yetkili olan organların izleyecekleri yöntemleri belirleyen hukuk dalıdır. İflas hukuku özel bir takip yöntemi olan iflasa uygulanacak kuralları belirler. 
•	-İlamlı takip
•	-İlamsız takip
Özel Hukuk Dalları
  Medeni Hukuk
  Borçlar Hukuku
  Ticaret Hukuku
  Devletler özel Hukuku
Medeni Hukuk
•	Bir ülkenin yurttaşlarının birbirleriyle ve belirli bir ölçüde yurttaşların devletle doğrudan doğruya veya dolayısıyla olan ilişkilerini düzenleyen kurallardan oluşan pozitif bir hukuk dalıdır 
1.1.2002 Tarihli Medeni Kanunun Bölümleri
•	1-Başlangıç Hükümleri
•	2- Kişiler Hukuku
•	3- Aile Hukuku
•	4- Miras Hukuku
•	5- Eşya Hukuku 
Borçlar Hukuku
•	Borçlar Hukukunun en önemli kaynağını oluşturan Borçlar Kanunu Medeni Kanunun tamamlayıcı bir parçasıdır.Borçlar Hukuku borç ilişkilerini düzenler.
•	Başka pek çok düzenleme de vardır.
•	BK, genel hükümler ve özel hükümler olarak iki kısımdan oluşur.
Ticaret Hukuku
•	Ticari işletme esasına göre getirilmiş hükümlerden oluşan Ticaret Kanunu en temel kaynağını oluşturur.
•	Kişiler arasındaki ticari nitelikli ilişkileri düzenler. Ticari işletmenin hukukudur.
•	Ticari işletme, Ticaret şirketleri, Kıymetli Evrak, Deniz Ticareti, Sigorta Hukuku TTK’nın bölümleridir.
Devletler Özel Hukuku
•	Yabancılara ve aynı uyrukta olmayan kişiler arasındaki özel ilişkilere uygulanacak kuralların tespiti ile ilgilenen hukuktur. Temel Kaynağı MÖHUK ve  uluslar arası anlaşmalardır.
 
Devletler Özel Hukukun Temel Kavramları
•	Tabiiyet :Kişileri ve şeyleri devlete bağlayan hukuki ve siyasi bağ. Kişiler için vatandaşlık, gemi, uçak tüzel kişiler vs. için tabiiyet kavramı kullanılır.
•	Yabancılar Hukuku: Bir ülkenin vatandaşı olmayanlara (yabancılara) uyguladığı kurallara denir.
•	Kanunlar Çatışması: Yabancılık unsuru taşıyan özel hukuk ilişkilerindeki uyuşmazlıklara bakacak mahkemelerin ve uygulanacak kuralların esasları.

Karma Nitelikli Hukuk Dalları
•	1- Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku
•	2- Hava Hukuku
•	3- İş Hukuku
•	4- Bankacılık Hukuku
•	5- Toprak Hukuku
•	......
•	......
Hak Kavramı, Hukuki Olay, Hukuki İlişki, Hukuki İşlem
•	Hak: Hukuken korunan ve yararlanılması hak sahibinin iradesine bırakılmış menfaatlerdir.                                 ÖR:Yaşamı,beden bütünlüğü,sağlığı,şeref ve haysiyeti
•	Hukuki Olay: Hukuk düzeni tarafından kendilerine hüküm ve sonuç bağlanan olaylar        ÖR:Doğum,ölüm..
•	Hukuki İlişki: taraflar arasında hukuksal sonuçlar doğuran ilişki                                                            ÖR:Belli bir yerde yerleşme niyetiyle oturmak ikametgah sonucunu doğurur.
•	Hukuki işlem: Hukuksal sonuç doğuran irade açıklaması                                                                        ÖR:Bir satım sözleşmesinde satıcının satış bedelini elde etmek konusunda,alıcının ise satılan malın mülkiyetini elde etmek konusundaki iradesi.

•	KAMU HAKLARI:Kamu hakları kişilerin toplumla olan ilişkilerini düzenleyen,hukuk kurallarından yani kamu hukuk kurallarından doğan haklardır.                                                   ÖR:Kişi dokunulmazlığı,özel hayatın gizliliği, din ve vicdan hürriyeti,konut dokunulmazlığı…
•	ÖZEL HAKLAR:Genellikle kişilerin birbirleriyle olan ilişkilerinden doğan ve özel hukuku ilgilendiren haklardır.Özel hukuk haklarının en belirgin özelliği bu hakların karşısında,bir hukuki yükümlülüğün yer almasıdır.                                ÖR:Mülkiyet hakkında durum böyledir.herkes kişinin mülkiyet hakkını kullanmasına engel olmamakla yükümlüdür.
Kişisel Kamu Hakları
•	Kişinin serbestçe gelişmesi amacını güden alana devletin karışmasını önleyen haklar:
•	Kişi ve konut dokunulmazlığı
•	Özel yaşamın gizliliği
•	Vicdan ve düşünce özgürlüğü
•	....
•	...
Sosyal ve Ekonomik Kamu Hakları(AY 41-65)
•	Kişinin toplumsal hayatı içindeki sosyal ve ekonomik faaliyetleri ile ilgili kamu hakları
•	Ailenin korunması
•	Sosyal güvenlik hakkı
•	Öğretim hakkı                
•	Sağlık hakkı
•	Sözleşme özgürlüğü

Siyasal Kamu Hakları 
(AY 66-74)
•	Kişinin seçim yoluyla devlet yönetimine katılmasını sağlayan haklardır.
•	Vatandaşlık hakkı
•	Seçme ve seçilme hakkı
•	Siyasal partilerle ilgili haklar
Özel Nitelikli Kamu Hakları
•	Belli kişilerin kamu kuruluşları ile olan ilişkilerini düzenleyen kamu haklarıdır
•	Kanunlarda  tarafların ya da ilgililerin iradelerinden bağımsız olarak düzenlenmiştir.
•	Örnek:
•	Memurun aylık hakkı, ücretli izin hakkı ...vs.
Kamu Haklarının Sınırlanması
•	1- Genel Sınırlama (AY 13)
•	2- Özel Sınırlama
•	3- Anayasanın Özünün korunması
–	Sınırlamanın ancak yasa ile yapılması
–	Sınırlamanın Anayasanın sözüne ve ruhuna aykırı olmaması
Özel Haklar
•	Özel hukuk tarafından hak süjesine tanınan hukuksal yetkilerdir
•	Genellik ilkesi geçerlidir (herkes yaralanır)
•	Eşitlik ilkesi geçerlidir
•	Her hakkın karşısında kural olarak bir hukuksal yükümlülük yer alır
–	Genel yükümlülük
–	Verme, yapma, kaçınma

Malvarlığı Hakları
•	Malvarlığı, aktif ve pasif iki kısımdır
•	Aktif malvarlığı, kişinin parayla ifade edilebilen bütün haklarıdır.
•	Pasif malvarlığına kişinin borçları ve parasal yükümlülükleri girer
•	Kişinin aktif malvarlığına giren haklarına malvarlığı hakları denilir
•	Malvarlığı kural olarak başkalarına devredilebilir ve mirasçılara geçer                      ÖR:Alacak hakkı,ayni haklar
Malvarlığına Girmeyen Haklar
•	Ekonomik bir değer taşımayıp para ile ölçülemeyen haklardır (kişi varlığı hakları)
•	Kişiye sıkı sıkıya bağlı olup kural olarak ölümle sona erer, mirasçılara geçmez, devredilemez (fikri haklar istisnadır)     ÖR:Kişinin kendi bedeni,sağlığı,şerefi, ismi,resmi…

Devredilebilen haklar
•	Başkalarına devredilebilirler
•	Miras yoluyla geçerler
•	Temsilci aracılığıyla kullanılabilirler
•	Özel hakların hemen hepsi bu türdendir                                              ÖR:Mülkiyet hakkı,telif hakkı
Devredilemeyen Haklar (kişiye bağlı haklar)
•	Sadece hak sahibi kişi, tarafından kullanılabilirler
•	Kural olarak mal varlığı hakları bu kategoriye girmez (oturma ve yaralanma hariç) 
•	Kişilik hakları sıkı biçimde kişiye bağlı haklardandır. Bunlar mirasçıya geçmez, temsilci aracılığı ile kullanılamaz. Maddi sonuçlu olanlar karşı taraf kabul etmedikçe devredilemez, ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez.                                ÖR:Nişanı bozma hakkı,boşanma davası açma hakkı,nişanlanma,nesebin reddi vs.
Bağımsız Haklar
•	Her hangi bir hakka bağlı olmayan haklardır, hak sahibi bunlara doğrudan sahiptir.
•	Başkalarına devredilebilir, mirasçılara geçer (istisna : oturma, yararlanma)
•	   ÖR:Mülkiyet hakkı; alacak hakkı; fikri haklar
Bağımlı Haklar
•	Bağımsız bir hakka belirli bir bağlılığı bulunan haklardır. Doğumu,devamı ve devri asıl  hakka bağlıdır. 
•	Asıl hak bulunmazsa bu haklar da olmaz.
•	Bu hakların amacı:
–	Asıl hakkın amacına ulaşmasına yardımcı olmak (alacaklının kefile olan hakkI)
–	Asıl hakkı güçlendirmek (ipotek hakkı gibi)
–	Asıl hakka güvence vermek yada genişletmek
Bağımlı Hakların Türleri
•	Eşyaya Bağlı Sınırlı Ayni Haklar: Bir kimsenin bir mala malik olduğu için sahip olduğu haklardır (Paylı mülkiyette ön alım hakkı)
•	Alacağa bağlı Haklar (Fer’i haklar): Bir alacak hakkına arızi olarak eklenen, doğumu, devamı, sona ermesi alacağa bağlı haklardır. (Faiz isteme, cezai şart, teminat, dava ve takip masrafları)
  
•	Borç ilişkisine Bağlı Haklar:Bir borç ilişkisine taraf olunması nedeniyle sahip olunan haklardır.
•	Borç ilişkisinden doğan yan yükümler
•	Bir topluluğa mensup olmaya bağlı haklar 

Yenilik Doğuran Haklar
•	Kurucu YDH:yeni bir hukuksal ilişki doğuran haklardır.
•	Yetkisiz temsilcinin işlemine icazet
•	Alım, gerialım, önalım hakları
•	Değiştirici YDH: Mevcut bir hukuksal durumu tek taraflı irade beyanı ile değiştirir
•	Alacağın ihbarı ile borcu muaccel hale getirme
•	Gecikmiş ifadan vazgeçip sözleşmeden dönme 
•	Bozucu YDH: Mevcut bir hukuksal ilişkiyi sona erdirir
•	        İptal, fesih, geri alma beyanları

Yenilik Doğuran Hakların Özellikleri
•	1- Bir kez kullanılmakla sona erer
•	2- Sahibinin tek taraflı irade açıklamasıyla kullanılır
•	3-Yardımcı hak olması sebebiyle diğer hak ve hukuki ilişkiler üzerinde sonuç doğurur; bir kişi veya eşya üzerinde sonuç doğurmaz
•	Bu haklar kullanıldıktan sonra dönülemez
•	Hakkın kullanımı şarta bağlanamaz

Sağlararası İşlemler
      Taahhüt işlemleri
      Tasarruf işlemleri
      Statü işlemleri
      Yetki
Taahhüt İşlemleri (Borçlandırıcı İşlemler)
•	Kişinin mal varlığının pasifinde bir artış meydana  getiren, kişinin borçlarını artıran işlemdir. Her borç sözleşmesinde kural olarak taahhüt işlemi yer alır.
   ÖR:Real sözleşme bir taahhüt işlemidir.

Tasarruf İşlemleri (Harcama İşlemleri)
•	Kişinin malvarlığının aktifinde bulunan haklar üzerinde başkası lehine bir azalma, değiştirme, sınırlama yaratan bir hukuki işlemdir.
•	Tasarruf işleminin yapılabilmesi için ayrıca tasarruf yetkisi aranır.
•	Tasarruf yetkisi, fiilen bir malın kullanılması, tahrip, tağyir edilmesi; hukuki yönden devredilmesi biçiminde ortaya çıkar.                                                   ÖR:Satış sözleşmesi bir borçlandırıcı işlemdir.bu sözleşmeden doğan mülkiyetin geçirilmesi ve satış bedelinin ödenmesi borçların yerine getirilmesi ise birer tasarruf işlemidir.
Statü İşlemleri-Yetki
o	Sürekli bir toplum ilişkisi kurmak, değiştirmek veya sona erdirmek amacı ile yapılan işlemlerdir
  Örn.: Evlenme akdi, bir derneğin, bir vakfın kurulması
o	Yetki, yetki verenin hukuksal alanında işlem yapması için, bir başkasını yetkili kılmaktır.
Borçlandırıcı İşlemlerde Sebebe Bağlı- Sebebe Bağlı Olmayan Ayrımı
•	Sebebe bağlı işlemler hukuki sebebi içlerinde taşırlar.Taşınmaz mülkiyetinin geçişi buna örnektir.
•	Sebebe bağlı olmayanlarda ise hukuki sebep hukuki işlemin dışındadır. Sebep vardır ancak yapılan işlemde sebep gösterilmemiş-tir.Kıymetli evrak hukukunda soyutluk yani sebebe bağlı olmama ilkesi geçerlidir.
Malvarlığını İlgilendiren İşlemler
•	Malvarlığını azaltan- artıran işlemler (taahhüt-tasarruf işlemleri)
•	Borçtan kurtarıcı- Kazandırıcı İşlemler 
  Yapılan bir hukuki işlemle onun yapanın malvarlığında bir çoğalma meydana getiren işlemler kazanma işlemidir. 
   Yapılan bir hukuki işlemle onu yapanın malvarlığının pasifinde bir azalma meydana getirirse borçtan kurtulma işlemidir.
Kazandırıcı İşlemler
•	Taahhüt ve tasarruf işlemleri ile bir kimsenin başkasına ait malvarlığına ait malvarlığına yeni bir hak kazandırması halinde kazandırıcı işlem söz konusu olur.
•	Kazandırma bir hukuk işlemle olursa kazandırıcı işlem söz konusudur.  Bu durumda tasarruf işlemi ya da taahhüt işlemi söz konusudur. Kazandırma bir maddi fiille de olabilir. 
•	Kazandırıcı işlem ivazlı yada ivazsız olabilir                                                          ÖR:Satım sözleşmesi(ivazlı),bağış(ivazsız)
Kazandırıcı İşlemlerde Sebep
•	Sebep, kazandırıcı işlem yapılırken , bu işlemi yapan tarafça gözetilen hukukça önemli amaç veya menfaattir. 
•	Taahhüt işlemlerinde sebep genellikle sözleşmeden çıkarılır
•	Tasarruf işlemlerinde sebep genellikle, ifa, alacak ya da bağışlama sebebiyle yapılır. Bazan da teminat sebebi, yenileme sebebi ya da karma sebep vardır.

II.Bölüm

MEDENİ HUKUK HAKKINDA GENEL AÇIKLAMALAR
MEDENİ HUKUK VE MEDENİ KANUN
MEDENİ HUKUKUN ANLAMI:
•	TANIM:Bir ülkenin yurttaşlarının birbirleri ile ve belirli bir ölçüde devletle doğrudan doğruya veya dolayısıyla olan ilişkilerini düzenleyen kurallardan oluşan pozitif hukuk dalıdır.  
                Özel hukukun temelini oluşturur ve kişiler arasındaki özel ilişkileri düzenler. Sadece gerçek kişileri değil tüzel kişilerle ilgili düzenlemeleri de kapsar.

MEDENİ HUKUK VE MEDENİ KANUN ARASINDAKİ İLİŞKİ:
•	Türk medeni kanunu kişiler arasındaki özel ilişkilerin büyük bir kısmını düzenlemiştir.Yani medeni hukuk kurallarını büyük bir kısmı medeni kanunda yer almaktadır. Medeni kanun her ne kadar medeni hukukun en önemli kaynağı ise de onun tek kaynağı değildir. Medeni hukukun yanında hukuki ilişkileri düzenleyen özel kanunlar da mevcuttur.

Osmanlı İmparatorluğu Devrinde Medeni Hukuk Alanında Kanunlaştırma Hareketi:
•	Osmanlı imparatorluğunda özel hukuk tanzimatın ilanına kadar dini esaslara dayanmıştır.İslam hukukunu İslam dininin kaynaklarında arayıp bu dinin esaslarına göre kuran disipline ilm-i fıkıh,kuralların bütününe ise Şeriat denir.
•	İslam hukukunun 4 kaynağı vardır:
     -Kitap             
     -Sünnet(Hadis)                         
     -İcma          
	  -Kıyas

       

Osmanlı imparatorluğunda yürürlüğe konan hukuk kuralları:

•	Mecelle-i ahkam-ı adliyye(eşya ve usul hukuku hükümleri)
•	Kanunname-i araazi-i hümayun(özel hukuk ve taşınmazların hükümleri)
•	Hukuk-u aile kararnamesi(aile hukuku için)
TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİNDE KANUNLAŞTIRMA HAREKETİ
•	TC nin  ilk kurulduğu dönemlerde hukuk alanında yapılacak yeni düzenlemeler için Adalet Bakanlığı tarafından çeşitli komisyonlar kurulmuştur. Bunlardan biri de medeni hukuk komisyo-nudur.Vacibat ve ahkam-ı şahsiye komisyonu olarak 2 ye ayrılmıştır.Önce tutucu saikle kanunlaştırma yoluna gidilmiş fakat başarılı olamayınca devrimci saikle kanunlaştırmaya gidilmiştir.Bunun sonucunda iktibas (resepsiyon) yöntemi benimsenmiştir ve İsviçre medeni kanunu ve borçlar kanunu bazı değişikliklerle yürürlüğe konmuştur.
MEDENİ KANUNUN SİSTEMATİĞİ VE ÖZELLİKLERİ
TÜRK MEDENİ KANUNUN UNSURLARI:
MEDENİ KANUNUN ÖZELLİKLERİ:
•	Demokratik Karakteri
•	Ferdiyetçi,Özgürlükçü,Sosyal Karakteri
•	Halkçı Karakteri
•	Laik ve Devrimci Karakteri
•	Milli Olma Karakteri
•	Genellik Özelliği
MEDENİ HUKUKUN KAYNAKLARI VE UYGULANMASI:
Hukukta kaynak çeşitli anlamlarda kullanılmıştır:
1)Hukuk kuralını koyan,bir kuralı yapan makamı ifade eder.Bunlar yaratıcı kaynaklardır.
2)Medeni hukuk kuralının ortaya çıkarken büründüğü biçimi ifade için de kullanılır.
3)Hukuku tanımamızı bilmemizi sağlayan koşulları ifade eder.Bunlara bilgi kaynakları denir.
MEDENİ HUKUKUN KAYNAKLARI:

            
                YAZILI  KAYNAKLAR(Anayasa, Kanun,Tüzük,Yönetmelik, bireysel işlemler)

            YAZILI OLMAYAN KAYNAKLAR(örf ve adetler)
       
KAYNAKLARIN UYGULANMASI:
KANUN
MEDENİ KANUNUN 1. MADDESİ ANLAMINDA KANUNUN KAPSAMI:
•	ANAYASA:Öteki kanunların hepsinin üstünde yer alan ve yasama,yürütme ve yargı organlarını hepsini bağlayan temel hukuk kurallarını içeren kanundur.
•	KANUN:Kurallara uygun olarak yetkili yasama organı tarafından çıkarılan metinlerdir.
Kanun projesi:
-kanun tasarısı
-kanun teklifi
                  kanunların yayınlanması
                  kanunların yürürlükten kalkması
                  kanunların yürürlükte kalıp uygulamadan 
                     kalkması  
       
KANUNLARIN YÜRÜRLÜKTEN KALKMASI:
Anayasa Mahkemesi tarafından Kanunun İptali
•	1- İptal Davası (Soyut norm denetimi)
–	Cumhurbaşkanı, İktidar ve anamuhalefet partisi meclis grupları ile TBMM üye sayısının en az beşte biri sayısındaki millet vekilleri
•	Yayım tarihinden itibaren 60 gün içinde (maddi anlamda aykırılık) 10 gün içinde (şekli anlamda aykırılık) (yalnız C. Başkanı ve 1/5 Milletvekili)
•	2- İtiraz Yolu (somut norm denetimi)
•	Kişiler davada uygulanan kuralın Anayasaya aykırı olduğunu iddia eder ve hakim de bunu ciddi görürse, başvurudan itibaren 5 ay içinde karar bağlanır.
KANUN GÜCÜNDE OLAN KAYNAKLAR:
•	Padişah iradesiyle yürürlüğe konan metinler
•	Geçici kanunlar
•	Meclis yorumu
•	Uluslar arası antlaşmalar
•	Meclis içtüzükleri
•	Kanun hükmünde kararname
       -Olağan durumlarda
       -Olağanüstü durumlarda

Olağan KHK
•	TBMM’den veya doğrudan Anayasadan aldığı bir yetkiye dayanarak Bakanlar Kurulunun belli konuları düzenlemek için çıkardığı yazılı hukuk kurallarıdır. 
•	Temel haklar ve ödevler ile siyasal haklar ve ödevler konusunda KHK düzenlenemez.
•	Resmi Gazetede yayınlanmakla yürürlüğe girerler. Yayımlandıkları gün TBMM’ye onay için sunulurlar.Red ile yürürlükten kalkarlar. 
•	Kanunlar gibi denetlenir.
Olağanüstü KHK
•	Sıkıyönetim ve olağanüstü halde C. Başkanının başkanlığında toplanan bakanlar Kurulu tarafından çıkarılır.
•	Yetki kanununa gerek yoktur.
•	Konu sınırlaması yoktur.(tek sınır sıkıyönetim ve olağanüstü halin gerekli kıldığı konularla sınırlı olmasıdır)
•	Onaydan önce Anayasaya aykırılığı iddiası ile AYM de dava açılamaz.
TÜZÜK:
•	TANIM:Tüzükler anayasanın 115. Maddesi uyarınca kanunların uygulanmasını göstermek ve ye emrettiği işleri belirtmek için kanuna aykırı olmamak ve Danıştay’ın incelemesinden geçirilmek üzere bakanlar kurulu tarafından çıkarılan hukuk kurallarıdır.Cumhurbaşkanı’nca imzalanır ve kanun gibi yayınlanır.
    Danıştay’ca denetlenir.
YÖNETMELİK:
•	TANIM:Kamu kuruluşları kendi görev alanlarına giren konuları çıkaracakları yönetmeliklerle düzenleyebilirler.Yönetmelikler Başbakanlık,Bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri tarafından çıkarılır.
   Bütün yönetmelikler RG da yayınlanmak zorunda değildir.
   İlk derece mahkemesi olarak Danıştay’ca veya İdare mahkemelerince denetlenir
BAŞLANGIÇ HÜKÜMLERİ

BASLANGIÇ HÜKÜMLERİNE İLİŞKİN GENEL BİLGİLER
          Kanun koyucu 4 kitaptan oluşan Medeni Kanunda önce Başlangıç hükümlerine yer vermiştir.Başlangıç hükümleri Medeni Kanun’un 1-7’nci maddeleri arasında düzenlenmiş olup,özel hukuk kodifikasyonunun genel kısmının vazgeçilemeyecek çekirdeğini temsil eder.
Medeni hukuk ve borçlar hukuku alanında doğrudan doğruya uygulama alanı bulur.Bu hükümler özel hukuk alanının yanında kamu hukuku alanında dolaylı olarak işin mahiyetine uygun düştüğü oranda uygulanır.Medeni Kanun’un 2. Maddesindeki Dürüst Davranma Kuralı kamu hukukunda kıyasen uygulanır.
KANUNUN UYGULANMASI
YORUMU,TAMAMLANMASI
Kanunun uygulanmasında göz önünde tutulacak özellikler:
•	Hakim önüne gelen somut bir olayı çözümlerken,önce somut olaya ilişkin soyut bir hükmün olup olmadığını araştırır.çünkü her hukuk kuralı soyut bir olguyu ve bir sonuç kısmı içerir.
•	Yazılı bir hüküm bulunmadığı hallerde hakim 2. Kaynak olarak örf ve adet hukukuna başvurur.
•	Eğer örf ve adet hukukunda da bir hüküm yoksa hakim kendisi kanun koyucuymuş gibi karar verir.
HAKİMİN KANUN UYGULAMASINDA GÖZÖNÜNE ALACAĞI HUSUSLAR:
•	KANUNUN ÖNCELİĞİ:Hakim,önüne gelen meseleyi çözüme bağlarken önce yazılı bir hukuk kuralı bulunup bulunmadığını araştırır.
•	UYGULANACAK HUKUK KURALININ USULÜNE UYGUN DOĞUP DOĞMADIĞI:Hukuk kuralının geçerli bir halde doğması için; 
           1)yetkili organ tarafından çıkarılması
           2)pozitif hukukun öngördüğü usulün takip edilmiş olması
           3)söz konusu kuralın uygulanmasını engelleyen başka bir kural olmamalıdır.                                            

•	UYGULANACAK HUKUK KURALININ GEÇERLİ OLUP OLMADIĞI:Bir kuralın uygulanabilmesi için onun yürürlüğe girmiş olması gerekmektedir.
•	HUKUK KURALININ BELİRLENMESİ:Duruma uygun bir hukuk kuralı yoksa,örf ve adet hukukuna onda da bir çözüm bulunamaması halinde ise hakimin hukuk yaratmasıyla olay çözüme bağlanır.eğer duruma uygun bir hukuk kuralı varsa göz önünde bulundurulması gereken hüküm belirlenir.
•	HUKUK KURALININ ESAS ALINACAK METNİ:Bir hukuk kuralı uygulanırken bu kuralın Resmi Gazete’deki metni esas alınır.
•	KANUNUN HATALI DÜZENLENMİŞ OLMASI:Değişik şekillerde ortaya çıkar:
         1)İradenin teşekkülü sırasında hata
         2)İradenin açıklanması sırasında hata
         3)Baskı hataları

KANUNUN YORUMU

	Yorum Kavramı:Kanunun yorumu kavramı altında kanun koyucunun düşüncesinin içeriğini açıklaması anlaşılır.Kanun koyucunun düzenleme ile istediği anlam yorum ile belirlenir.Kanun koyucu maddeyi hangi amaçla ve nasıl korumak istemiştir?Burada hareket noktası normun objektif anlamını tespit etmek gerekir.Bir kuralın objektif anlamının verilmesi yorumun amacı olmalıdır.Objektif yorum dürüstlük ilkesine göre yapılır.Objektif 
   yorum tarihi ve zamana uygun 
   olmak üzere 2 metotla yapılır.
YORUMDA DAYANILACAK UNSURLAR:
Yorumda Dayanılacak Unsurlar
•	KANUN METNİ:Kanunda kullanılan sözcükler,dilbilgisi analizleri, metnin yorumunda kanun koyucunun düşüncesini aksettiren en önemli unsurlardır.Fakat bu yolla belli bir anlama ulaşılır.
•	SİSTEMATİK UNSUR:Bir maddenin anlamını belirlerken o madde tek başına diğer maddelerden izole edilmiş şekilde yorumlanmamalıdır.Kanundaki diğer maddelerle birlikte göz önünde tutulmalıdır.Yorum yapılırken sistematik unsurda şekli yorum metodu olarak atıfta aksi ile kanıttan özel kuralın genel kuraldan önce kullanılması ilkesinden vs. yararlanılır.Ayrıca sistematik unsurdan yararlanılırken yorum anayasaya uygun yapılmalıdır.
 
•	AMAÇSAL UNSUR:Jhering ‘amaç bütün hukukun yaratıcısıdır’ demektedir.her kural belli bir amacı ifaya hizmet eder.amaçsal unsur bu amacın tespitinde önem taşır.Kanun koyucunun bir hukuk kuralını öngörmekle belirlemek istediği amacın tespiti amaçsal unsur olarak adlandırılır.
•	GERÇEĞE UYGUNLUK UNSURU:Yorum yapılırken gerçekler göz önünde tutulmalıdır.çünkü kanun her zaman belli gerçek durumları düzenlemek ister.
•	TARİHİ UNSUR:Bir kanunun yürürlüğe girmeden önce geçirdiği uzun süreçtir.
YORUM TÜRLERİ
YORUM ÇEŞİTLERİ
KANUNUN TAMAMLANMASI  BOŞLUK VE BOŞLUK DOLDURMA
KANUNUN TAMAMLANMASI,BOŞLUK VE BOŞLUK DOLDURMA
•	 Her kanun bilinen belli konuları kişilerin belli davranış biçimlerini düzenler ve belli bir hukuki sonuca bağlar.
•	Şerhçi okul der ki:Kanun boşluk ihtiva etmez. Ederse bu boşluğu kanunkoyucu doldurur. Hakim hukuk yaratmaz.
•	  Kavram içtihatçılığı görüşünü savunanlar: Kanunda boşluk olduğu zaman bunun doldurulması görevinin kanunkoyucuda olduğunu ileri sürmektedir. Hakimin hareket noktası kavramlardır. Ayrıca hukuku uygulayanlar yazılı hukuk kurallarına sıkı sıkıya bağlıdır.
Kanunda boşluk:Gerekli kanuni düzenlemelerdeki eksiklik anlaşılır.
  
Boşluk olarak nitelendirilemeyen durumlar
•	Hukuk dışı alan :Hukukun ilgilenmediği ahlak din kurallarının geçerli olduğu alan kastedilir. Dolayısıyla bu alana ilişkin düzenlemenin bulunmaması boşluk anlamına gelmez.
•	Kasıtlı susma :Kanunun belirli bir meselede olumlu bir çözüm verebilen bir kural öngörmemesidir. Kanunkoyucu bazen olumlu bazen olumsuz bir çözüm yolu öngörebilir. Olumsuz çözümler kanunda açıkça yer almaz. Bu durumda olumlu çözümün yorumu yapılır. Kanun koyucu olumlu bir çözüm öngörerek karşıt kavram kanıtı yoluyla aksini öngörmek istemediğini düzenlemiş olabilir. Bu durumda kanunda boşluktan değil kanun koyucunun kasıtlı susmasından söz edilebilir.      

KURAL İÇİ BOŞLUK
•	Kural içi boşlukta kanun koyucu belirli bir hukuki mesele içim bir çözüm öngörmüştür;fakat bu çözümün somut olaya doğrudan doğruya uygulanması mümkün değildir.Kural içi boşlukta kanun koyucu bilinçli olarak adil bir çözüm bulunabilmesi için çözümü uygulamaya ve bilime bırakmıştır.
KURAL DIŞI BOŞLUK
•	Kural içi boşlukların dışında kalan diğer boşlukların hepsi kural dışı boşluktur.Bu boşlukları kanunkoyucu istemeden bırakmıştır.Kural dışı boşlukların ortaya çıkış nedeni ,kanun koyucu bu boşluğu görmemiş olması veya düzenleme ihtiyacı yaratan hukuki meselelerin kanunen yürürlüğe girmesinden sonra ortaya çıkmasıdır.

BOŞLUK DOLDURMA
•	Boşluk doldurma görevi kanunkoyucuya aittir.Yani kanunda bir boşluk olduğu takdirde hakim bu boşluğu dolduracaktır.Bu husus hakime bir görev olarak verilmiştir.
•	Boşluk doldurma metodları:
•	Örf adet hukuku:Bir kuralın örf adet hukuku kuralı haline gelmesi için üç özellik gerekir; sürekli uygulanış,genel inanç,ülkede geniş kitlelerce benimsenmesi.

     KIYAS

•	Kanunda boşluk vardır.
•	Boşluk kanunkoyucu tarafından açıkça veya ihmal ile bırakılmıştır.
•	Sonradan ortaya çıkan bir olay söz konusudur.
•	Benzer bir norm kıyasen uygulanır.

   

TAKDİR YETKİSİ
 
TAKDİR YETKİSİ
GENEL OLARAK:Bütün boşluklar medeni kanunun 1. Maddesine göre doldurulamaz.Kural içi boşluk doldurmada,medeni kanunun 4. Maddesine gidilir.kanun koyucunun,hakime açıkça takdir hakkı verdiği ve ya durumun gereği ve ya önemli sebepler gibi deyimleri kullandığı hallerde hakim takdir yetkisine sahiptir.Kanun koyucu hakime medeni kanunun 4. Maddesi ile bu boşlukları ne zaman ve nasıl dolduracağını 
    göstermiştir.Hakim bu boşlukları 
    hakkaniyet kuralını göz önünde 
    tutarak dolduracaktır.
TAKDİR YETKİSİ VE BENZERİ KAVRAMLAR
•	TAKDİR YETKİSİ-YORUM:Yorum bir kuralın anlamını tespit işlemidir.takdir yetkisinde ise kuralın içinde bilerek bırakılan bir boşluk vardır.
•	TAKDİR YETKİSİ-AÇIK BOŞLUK:Boşlukta kanun koyucunun istemeden bıraktığı bir boşluk söz konusudur.
•	TAKDİR YETKİSİ-DELİLLERİN SERBESTÇE TAKDİRİ:Delillerin serbestçe takdiri usul hukuku ile ilgili bir kavramdır.Delillerin takdiri,hukuk kuralı uygulanmadan önce söz konusu olur.
TAKDİR YETKİSİNİN KULLANILMASININ SINIRLARI
TAKDİR YETKİSİNİN KULLANILMASININ SINIRLARI:
•	KANUNUN TAKDİR YETKİSİ TANIMIŞ BULUNMASI:Kanun koyucu hakimin hangi durumlarda takdir yetkisine sahip olacağını hükme bağlamıştır.Hakim açıkça ve ya yorum yoluyla kendisine takdir yetkisi verildiğini tespit etmedikçe böyle bir yetkiyi kullanamaz.Takdir yetkisini düzenleyen kuralların düzenleniş şekilleri:
                 Takdir yetkisini açıkça veren hükümler
                 Durum ve koşulların gerektirdiği
                 Maddenin yazılış şekli
 
•	KANUNUN ÇİZDİĞİ SINIRLAR İÇİNDE KALMAK: Hakim takdir yetkisini kanunun çizdiği sınırlar içinde kullanmalı,bu sınırları aşmamalıdır.                                                        ÖR:Ceza hakimi verilecek ceza miktarını takdir ederken kanunun belirlediği alt ve üst sınırları aşamaz.
•	HUKUKA VE HAKKANİYETE UYGUN KARAR VERME:Hakim kendisine takdir yetkisi verilen yerlerde bu yetkisini 
    hakkaniyete uygun
    kullanacaktır.
HAKİMİN HUKUK YARATMASI- HAKİMİN TAKDİR YETKİSİ
              Hakimin hukuk yaratması ile hakimin takdir yetkisi birbirinden farklıdır.hakimin hukuk yaratmasının şartı kural dışı boşluktur.oysa hakimin takdir yetkisinin koşulu kural içi boşluk bulunmasıdır.
TAKDİR YETKİSİNDE ÜST YARGI DENETİMİ
MEDENİ HUKUK UYGULAMASINDA YARDIMCI ARAÇLAR

 
•	İLMİ İÇTİHATLAR:Öğreti ekseriya açık olamayan ve tartışmalı hukuki konularda Türk ve ya yabancı hukukçular tarafından öne sürülen fikir ve görüşlerdir.Hakimin ilmi içtihatlardan yararlanması için bunların doğrulanmış ve benimsenmiş olması gerekir.ilmi içtihatların yer aldığı eser tipleri:
           Sistematik eserler
           Monografiler
           Şerhler
           Makaleler
           Eser ve ya içtihat tahlilleri
           Notlu kanunlar
           Bibliyografyalar
           İçtihat derlemeleri   
  
•	Sistematik eserler:ele alınan konuyu kanundaki madde sırasına göre değil,yazarın kendi kafasında oluşturduğu bir mantıki silsile içinde bir bütün olarak ele alıp inceleyen eserlerdir.
•	Monografiler:bir hukuk dalındaki sadece bir konuyu derinlemesine inceleyen eserlerdir.
•	Şerhler:ele alınan konuyu kanundaki madde sırasına göre teker teker ele alıp inceleyen her maddeyi açıklamaya çalışan eserlerdir.
•	Makaleler:tek bir konuyu inceleyen ama monografiden kısa çalışmalardır.
  
•	Eser ve içtihat tahlilleri:bir eserin veya makalenin incelendiği eleştirildiği yazılardır.
•	Notlu kanunlar:kanun metnini ihtiva eden aynı zamanda kanun maddeleri hakkında önemli kısa açıklamalar yapan eserlerdir.
•	Bibliyografyalar:hukuk bilimi ile ilgili eserlerin ne zaman,kimin tarafından yazıldığını,basıldığı yeri,sayfa adedini gösteren eserlerdir.
•	İçtihat derlemeleri:mahkeme kararlarının kolayca bulunmasını sağlar.
MAHKEME İÇTİHATLARI
•	GENEL OLARAK:Yargı organı olan mahkemelerce verilen kararlardan çıkan prensipleri ifade eder.

                       MAHKEME KARARLARI

     OLAY KARARLAR           PRENSİP KARARLARI
   Bir uyuşmazlığı kanunun              Kanundaki bir hükmün
   basit bir uygulamasıyla                yorumlanması bir kanun 
   çözer.                                           boşluğunun doldurulması
                                                        için özellik taşıyan,bir ilkeyi    
                                                        ortaya koyan yada onaylayan 
                                                        kararlardır.   
MAHKEME KARARLARININ YAYINLANMASI
     İçtihadı birleştirme kararları resmi gazetede yayınlanır.Yargıtay kararları sınırlı bir şekilde Yargıtay kararları dergisinde yayınlanır.Ayrıca çeşitli baro dergilerinde hukuk fakülteleri dergilerinde ve özel bazı dergilerde de kararlar yayınlanmaktadır.Fakat bütün bu dergilerin mahkeme kararlarını
   tam olarak verdikleri 
   söylenemez.
DÜRÜSTLÜK İLKESİ
•	Medeni kanun’un 2. maddesinin muhtevasının genel olarak tanımlanması:
           Medeni Kanun’un 2. maddesi,hak sujelerinin hukuki davranışlara uygun olarak hakimin karar -larına ilişkin genel kuralları ihtiva eder.Bu kurallar yazılı olmayan hukuk kurallarıdır.bunlar kişilerin dışında oluşmuş ve zorla benimsetilmiş kurallardır. Hakim dürüstlük kurallarını kendiliğinden uygula- makla yükümlüdür.hakim taraflardan bir talep olamasa da bu kuralları uygulayacaktır.

•	2. maddenin ilk fıkrası hak sujelerine yöneliktir. Buna göre herkes haklarını kullanmada ve borçlarını ifada dürüstlük kurallarına uymakla yükümlüdür.                                        
      Ör:(A) borcunu vadesinde ödememiş,borcu veren (B)’nin alacağını devamlı istemesi üzerine, parayı gece saat 2 de getirmişse,(A),bu ödemeyi kabul etmek zorunda değildir.Çünkü ödeme , dürüstlük kuralı göz önünde tutulmadan yapılmıştır.
•	İkinci fıkrası ise,kişiye tanınan hakların açıkça kötüye kullanılması halinde hakime bu durumu bir yaptırıma bağlamasını emreder.Hakime yöneliktir. 

DÜRÜSTLÜK KURALLARINA AYKIRI DAVRANMAMA EMRİ
•	Hukuki işlemlerin uygulanmasında dürüstlük ilkesi
•	Kanunun uygulanmasında dürüstlük ilkesi
•	Borçların ifası yönünden dürüstlük ilkesi
 
HUKUKİ İŞLEMLERDE:
•	Hukuki işlemlerin kuruluşunda;karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanların varlığı aranır.
•	Hukuki işlemlerin yorumunda;taraf iradelerinden ne anlaşılmasının gerektiği hususunun tespiti anlaşılır . Tespitte 3 prensip sözkonusudur:
               beyan prensibi
               irade prensibİ
               güven prensibi
•	Hukuki işlemlerin tamamlanmasında:Tarafların boşluğu görmüş olmaları halinde nasıl bir düzenleme getirecek idiyseler,ona göre bu boşlukların doldurulmasıdır.

•	Hukuki yükümlülüklerin tahvilinde:taraflar yaptıkları işlemde kanunun aradığı bazı temel unsurlara yer vermiş bazılarına yer vermemişse,kanunkoyucu işlemin tamamını geçersiz saymak yerine çevirme(tahvil) yolu ile tarafların iradelerini geçerli tutma yoluna gider . Hakim bu değerlendirmeyi yaparken dürüstlük kural -larından yararlanır.
•	Sözleşme öncesi sorumluluk:taraflar bir sözleşme yapıl- madan önceki safhada da dürüstlük kurallarına uymak zorundadırlar.
•	Sözleşmenin değişen koşullara uydurulması: sözleşmenin devamı taraflardan biri için çekilmez bir hal aldıysa,sözleşmenin değiştirilmesi istenebilir.bu durumda yeni düzenleme  de dürüstlük kurallarına uygulanmasıyla gerçekleşir.
  
HAKKIN KÖTÜYE KULLANILMASI YASAĞI:
  GENEL OLARAK: Medeni kanun un 2. maddesinin 2. fıkrasında hakkın açıkça kötüye kullanılması yasağı düzenlenmiştir.bir menfaatin hak haline dönüşmesi için hukuk düzeninin bu menfaati korumaya değer bulması gerekir.
HAKKIN KÖTÜYE KULLANILMASINA İLİŞKİN ÖRNEKLER:
•	Türkiye’de başkasının deniz manzarasını kapamak amacıyla kendi bahçe duvarı üzerine ağaç,parmaklık yapılmasını mahkeme hakkın kötüye kullanılması olarak kabul etmiştir.
•	Almanya’da bir kadın ölüyor ve kocasının mülkiyeti altında bulunan bir araziye gömülüyor. Koca tamamen kişisel kırgınlıklar nedeniyle annesinin mezarını ziyaret etmek isteyen oğlunun bu araziye girmesine mülkiyet hakkına dayanarak izin vermiyor.Alman mahkemesi bu durumda çocuğun annesinin mezarını ziyaret etmesine engel olunmasını hakkın kötüye kullanılması olarak nitelendirmiştir.

Dava çeşitlerine ilişkin örnekler:
•	DURDURMA:Kişilik hakları saldırıya uğrayan kişi saldırıya son verilmesi için dava açabilir.saldırı tamamlanmışsa davanın açılmasının pratik bir yararı yoktur. 
•	TESPİT:Kişinin iznini almadan fotoğrafının bir fotoğrafçı dükkanında teşir edilmesinin kişilik haklarına saldırı teşkil edip etmediğinin ve bu durumun tespiti için dava açılabilir.henüz yapılmamış veya yapılıp bitmiş bir saldırı için açılamaz.
•	ÖNLEME:Bir kişi anılarını yayınlayacağına dair ilanda bulunuyor ve bu kişiyle geçmişte yakın ilişkisi olmuş kişilerin bu ilişkilerini de ifşa edeceğini bildiriyor.bu durumda onunla yakın ilişkiye girmiş kişiler kişilik haklarına yapılabilecek muhtemel saldırıların önlenmesi için daha anılar yayınlanmadan önce dava açabilir.
  
•	TAZMİNAT DAVASI:Nişanın haksız yere bozulması halinde karşı tarafın ana babası tarafından evlenmenin yapılacağı düşüncesiyle yapılan masrafların tazmininin istemi(maddi tazminat davası)
•	     Evlilik dışı bir ilişkiden çocuk meydana getiren kadın babaya karşı,evlenme vaadi,nüfuzun kötüye kullanılması veya cinsek ilişkinin bir suç teşkil etmesi hallerinde manevi tazminat davası açılabilir.(manevi tazminat davası)
Hakkın Kötüye Kullanımına İlişkin 
En Önemli Olay Grupları:
•	Sırf başkasına zarar vermek amacıyla hakkın yarar sağlamaksızın kullanılması.
•	Yararlar arasında aşırı oransızlık bulunması
•	Çelişkili tutum
İYİNİYET
İYİNİYET
GENEL OLARAK:Öğretide iyiniyet ,bir hakkın doğumuna engel olan bir durumun olayda varlığı veya hakkın doğumu için gerekli unsurlardan birinin olayda yokluğu konusunda kişideki mazur görülebilen bir bilgisizlik veya yanlış bilgi olarak tanımlanır.
             Medeni kanunun 2. ve 3. maddelerinde iyiniyetten söz edilmektedir.2. md.ye göre ‘Herkes hakkını kullanmakta ve borçlarını ifada hüsnüniyet kaidelerine riayetle mükelleftir.’3. md. ise ‘Bir hakkın doğumu için kanunen hüsnüniyet şartı kılınan hallerde asıl olan onun varlığıdır.’
  
İYİNİYETİN UNSURLARI:
         Yanlış bilgi veya bilgisizlik
         Yanlış bilgi veya bilgisizliğin mazur 
             görülebilir olması                                        
       ÖR:(A) Takım elbisesini temizletmek amacıyla kuru temizlemeye vermiş olsun.kuru temizlemeci bu elbiseyi (B)’ye satar ve teslim ederse (B)’nin elbisenin mülkiyetini kazanabilmesi iyi niyetli olmasına bağlıdır.(B) eğer bu elbisenin temizleyiciye ait olmadığını biliyorsa veya gerekli ihtimamı gösterseydi öğrenebilecek durumdaysa takım elbisenin mülkiyetine sahip olamaz.fakat bilmiyor ve öğrenemeyecek durumdaysa elbisenin kendisine teslimi ile mülkiyetini kazanır 

BİLGİSİZLİĞİN YADA EKSİK BİLGİNİN MAZUR GÖRÜLMEDİĞİ HALLER
İYİ NİYETİN KORUNMADIĞI HALLER
     ÖR:(A) Kuru temizleme için elbisesini verirken elbisenin içinde cüzdanını unutmuştur.cüzdanın içinde bir miktar para vardır.kuru temizlemeci parayla öğle yemeği yiyip,elbise ve cüzdanı da (B) ye satmıştır.(B) iyiniyetli bir kişi olarak sahibinin elinden rızası ile çıkan elbisenin maliki olur ayrıca sahibinin elinden rızası dışında çıkan cüzdanın maliki olamaz.öte yandan lokantacı sahibinin rızası dışında çıkmasına karşın kuru temizlemecinin kendirine yemek bedeli olarak verdiği paranın maliki olur.(B) söz konusu cüzdan ve elbiseyi kuru temizlemeciden almış olan bayat pazarı esnafından satın almış olsaydı,elbisenin mülkiyetini kazanacak ama cüzdanın mülkiyetini yine kazanamayacaktı fakat (A)’nın cüzdanı geri istemesi halinde ona ödediği semenin kendisine iadesi koşuluyla cüzdanı verebilecektir.yani (A),(B)’nin cüzdan için ödediği parayı ona vermek zorundadır.
Kanundan dolayı bilme yükümlülüğü:
•	Kanunen ilanlı zorunlu durumlar
•	Açıklık ilkesine bağlı olarak tutulan siciller

 
İYİNİYETİN HUKUKİ SAKATLIĞA BAĞLI SONUÇLARIN TÜMÜNÜ KALDIRMASI:
          Hukuk kurallarına uyulmamış olması,kural olarak istenilen amacın doğmaması sonucunu yaratır.ancak kanun koyucu,kişinin iyi niyetli olması halinde bu kurala istisnalar getirmiş; doğmaması gereken bir hakkın doğmasını kabul etmiştir.
          ÖR:(A),(B)’ye muhafaza etmesi için bir kitabını verse;(A) mala emin sıfatıyla zilyet olur.(B) bu kitabı (C)’ye satıp,teslim ederse,(C), durumu bilmiyorsa,malın mülkiyetine sahip olur.

 
   İYİNİYETİN HAKKI GENİŞLETMESİ:
         Bazı durumlarda iyiniyetli kişi hukuki durumda lehine değişiklik yapılmasını isteyebilir.
    ÖR:(A),(B)’nin arsasına taşan bir inşaatı mesela  bir garajı iyiniyetle yapmışsa,taşan kısmın bir tazminat karşılığı kendisine verilmesini isteyebilir
  
TAŞINMAZIN TAPU SİCİLİNE İTİMAT PRENSİBİNE DAYANILARAK KAZANILMASINDA İYİNİYETİN ROLÜ
       Kanunkoyucu tapuda taşınmazla ilgili kayıtlara ilişkin olarak tapu siciline itimat ilkesini benimsemiştir.bir kimse iyiniyetle bu kayıtlara güvenerek bir hukuki işlem yapmışsa kişi korunur ve hak sahibi olur.
HAKLARIN KAZANILMA TARZI,KAYBI VE KORUNMASI
  
HAKLARIN KAZANILMA TARZI
HAKLARIN KAZANILMASI:
•	ASLEN KAZANMA:Hak sahibi bu hakkın ilk sahibi olarak doğrudan doğruya hakkı kazanmaktadır.Hakkın daha önce bir sahibi yoktur.ÖR:avlanmak suretiyle bir hayvanın mülkiyetinin elde edilmesi.
•	HALEFİYET YOLUYLA KAZANMA:Hak bir başkasından devren kazanılmaktadır.bir kişi şey üzerindeki hakkını kaybederken diğeri bu şeyin sahipliğini kazanmaktadır.ÖR:Miras(külli halefiyet)

   
  
•	MUTLAK KAYIP:hakların sona ermesi ya hakkın bir başkasına geçmesi yada hakkın yok olması yoluyla olur.Bir hakkın yok olmasına hakkın mutlak kaybı denir. 
•	NİSPİ KAYIP:Bir hakkın ait olduğu kişinin hukuki çevresiyle ilişkisinin kesilmesine denir.
•	   ÖR:Deprem,yangın veya sel gibi bir afet nedeniyle oturduğumuz daire yerle bir olursa kat mülkiyetimiz sona erer(hukuki olay nedeniyle). Bir ayakkabının eskidiği için çöpe atılması onun terkedilmesi demektir yani mülkiyet kaybedilmiş olur(hukuki fiille kaybedilmesi).sahip olunan bir kalemin hediye edilmesi sonucu kalemin mülkiyeti verilen kişiye geçer(hukuki işlemle kaybedilmesi)
HAKLARIN KORUNMASININ BAŞLICA YOLLARI:
•	TALEP:Bir kimsenin başkasından bir şeyi yapmasını veya yapmamasını isteme yetkisidir.
•	DAVA:Hak sahibi talepte bulunmuş fakat sonuç alamamış veya sonuç alamayacağını bildiği için bu yola başvurmamış olabilir.hak sahibi hakkının korunması için Devletin Yargı Organlarına başvurabilir.hak sahibinin sahip olduğu bu yetkiye dava hakkı denir.

•	DAVAYA KARŞI DAVALININ SAVUNMA İMKANLARI:Davalı davayı kabul ederse bazı istisnalar dışında dava sona erer.Kabul etmemesine ise inkar denir.İkrar bir tarafın diğer tarafça ileri sürülen ve alehine hukuki sonuç doğuracak nitelikteki bir maddi vakanın doğruluğunu bildirmesidir.

•	EDA DAVALARI:Bu dava yolu ile davacı davalının bir şeyi yapmaya,vermeye veya yapmamaya mahkum edilmesini ister.Davalının dayandığı hakka göre:                                                               istihkak      mülkiyete dayanarak mal iadesi isterken                                                                ifa     borcun ödenmesini isterken                                                             tazminat      bir zararın tazminini isterken                adını alır.
•	TESPİT DAVASI:Bir hukuki ilişkinin varlığı veya yokluğunun tespiti için açılan davadır.Bir durumun varlığı için müspet,yokluğu için menfi tespit davası açılır.
  
•	YENİLİK DOĞURAN DAVALAR:
   Bazı yenilik doğuran haklar kişinin serbest iradesine bırakılmamıştır.hukuki değişiklik yenilik doğuran bir mahkeme kararı ile doğar.bunlara yenilik doğuran davalar denir.
DAVAYA KARŞI DAVALININ SAVUNMA İMKANLARI
•	İTİRAZ:Bir hakkın doğumuna engel olan veya hakkı sona erdiren olayların ileri sürülmesidir.
•	DEF’İ:Davalı davacının hakkının varlığına karşı çıkmamakta fakat özel bir sebebe dayanarak borçlu olduğu edimi yerine getirmekten kaçınma hakkına sahip olduğunu ileri sürmektedir.bunun tipik örneği zamana aşımı defi dir.def i bir hak olduğu için mutlaka hak sahibi tarafından ileri sürülmelidir,aksi takdirde hakim bunu dava sırasında kendiliğinden dikkate alamaz.
CEBRİ İCRA
CEBRİ İCRADA TAKİP YOLLARI
KİŞİNİN KENDİ HAKKINI BİZZAT KORUMASI
İSPAT YÜKÜ VE İSPAT VASITALARI
•	İspat; bir olayın yada konunun varlığı yada yokluğu konusunda yargıcın kanaat sahibi olmasına yönelik bir faaliyettir, bir ikna ameliyesidir
•	İspata yarayan araçlara delil denir…

•	Kanunda aksi düzenlenmemişse, herkes hakkını dayandırdığı olguları ispatla yükümlüdür…
•	Hakim önünde “ikrar” edilen olayın ispatı gerekmez…
•	Medeni usul huk.da müzakere ilkesi benimsenmiş olup,hakim delil araştırmaz,tarafların ileri sürdüğüyle bağlıdır…
•	Ceza huk.da arşt. soruşturma ilkesi benimsenmiştir. Hakim delil araştırır ve tarafların ileri sürdükleriyle bağlı değildir…
GENEL KURALIN İSTİSNALARI
•	Olağan durumun aksini iddia eden iddiasını ispatla yükümlüdür
•	İspat yükünün yer değiştirmesi
•	Karineler 

VARSAYIM  ( FARAZİYE )
•	Aslında mevcut olmayan bir durumu mevcut sayarak; mevcut belirli bir durum için öngörülmüş kuralın eşitliği farz edilen başka bir duruma uygulanmasını öngörür,
•	Varsayımın aksi ispat edilemez,
•	Varsayımda hareket noktası mevcut olmayan bir olgudur, bir hayaldir…
RESMİ BELGELER
I.   Resmi Sicil
II.  Resmi Senet, Senet
III. Resmi Senet ve Sicillerin Hükümleri

•	Resmi sicil ; kanunun alenileştirilmesini istediği bazı hukuki ilişkileri veya olayları kaydetmek için Devlet memurları yada Noterlikçe tutulan kayıtlardır…

•	Senet ; bir kimsenin ispat açısından aleyhine delil teşkil etmek üzere düzenlediği belgedir…
•	Resmi Senet ; kanunun alenileştirilmesini istediği bazı hukuki ilişkileri veya olayları kaydetmek için Devlet memurları veya Noterlikçe tutulan sicillerdir.

•	  Resmi senet düzenleme yetkisi noterlere, tapu sicil memurlarına ve müdürlerine ve bazı hallerde sulh hakimlerine verilmiştir. 

•	Resmi senet ve sicillerin doğru olmadığı ispat edilebilir…
•	Resmi senet ve sicillerin doğru olmadığı ispat edilmedikçe  doğruluğu kabul edilir…

•	Resmi senet ve sicillerin ispatı kanunda herhangi bir hüküm öngörülmemişse bir şekle bağlı değildir …
•	Senede karşı senetle ispat zorunluluğu vardır…

•	Senet ve sicillerin konusu ;
•	   hukuki muamele ise aksi tanık ve                                  senetle  ispat edilir 
•	  hukuki fiil yada olay ise aksi şahitle  ispat edilebilir…